13:25

Các dự án bauxite: Vẫn tranh cãi gay gắt về hiệu quả kinh tế   Khu nhà máy tuyển quặng bôxit tại dự án Nhà máy alumin Nhân Cơ - Ảnh: B.D (Tuổi Trẻ) Đang có 2 luồng ý kiến ngược nhau xung quanh hiệu quả của các dự án bauxite Tây Nguyên. Và ý kiến phản biện của các nhà khoa học cần được xem xét, giải đáp. Thu hồi vốn sau 12-13 năm: Khả thi hay không? Theo tính toán của Tập đoàn Than - Khoáng sản VN (Vinacomin), tổng mức đầu tư 11.353 tỉ đồng cho dự án tổ hợp bauxite - nhôm Lâm Đồng đã không còn phù hợp và đang được điều chỉnh với mức tăng khoảng 3.645,5 tỉ. Dù vậy, Vinacomin vẫn cho rằng thời gian kinh tế của dự án vẫn là 30 năm theo tính toán ban đầu. Tại hội thảo hôm 9.5, đại diện Vinacomin cho biết giá bán sản phẩm alumin được tính toán dựa vào các nguồn: Tài liệu nghiên cứu thị trường của Ngân hàng ANZ dự báo nhu cầu tiêu thụ nhôm tăng 2,82 triệu tấn/năm; theo nghiên cứu của Tạp chí James F.King, giá cả tăng trung bình 5,4% năm. Theo đó, giá bán cho Tập đoàn Luyện kim Vân Nam thời điểm năm 2013 là 316 USD/tấn. Tính toán mức giá biến động lý thuyết, Vinacomin khẳng định dự án tổ hợp bauxite - nhôm Lâm Đồng “đạt hiệu quả kinh tế” và “thời gian hoàn vốn của dự án là 11,85 năm”. Đối với dự án alumin Nhân Cơ, Vinacomin cũng đánh giá “đạt hiệu quả kinh tế”, thời gian hoàn vốn của dự án là 12,99 năm. Thứ trưởng Bộ Công Thương Lê Dương Quang, dù nói “mất ăn mất ngủ” trước vấn đề hiệu quả của dự án, vẫn khẳng định: Hai dự án có hiệu quả kinh tế. Và “rõ ràng đề xuất dừng dự án là không thực tế”. Giải thích về tình trạng dự án đang chậm tiến độ, ngoài việc nêu tới 7 lý do khách quan, Vinacomin thừa nhận rằng việc chậm tiến độ là do năng lực của cả chủ đầu tư và nhà thầu Trung Quốc. Chắc chắn thua lỗ hàng chục triệu USD mỗi năm! Ở chiều hướng ngược lại, nhắc lại những cảnh báo của Liên hiệp các Hội khoa học kỹ thuật VN tháng 4.2009 trong một báo cáo trình lên Ban Bí thư, TS Nguyễn Văn Ban (Hội đúc - luyện kim) khẳng định: Dự án bauxite Tân Rai đang thua lỗ và là “thua lỗ thực sự chứ không phải có nguy cơ thua lỗ hoặc chỉ lỗ kế hoạch”. Nhân Cơ, tất nhiên cũng đang có số phận tương tự. “Sau 4 năm thực hiện 2 dự án, kết quả cho thấy những cảnh báo trước đây của những nhà khoa học rất đúng và ngày càng trở nên hiện thực” - ông Ban nói. Rất thẳng thắn, vị tiến sĩ ngành đúc luyện kim chỉ rõ các nguyên nhân. Đó là sự “nóng vội, chủ quan”, “Không nghiên cứu đầy đủ các yếu tố có thể gây rủi ro”; “đánh giá quá cao các lợi thế, trong khi coi nhẹ các bất cập”. Theo ông Ban, chính việc lựa chọn địa điểm nhà máy alumin không phù hợp với hiện trạng hạ tầng, nhất là về GTVT nên buộc phải sử dụng phương án vận tải bằng ô tô. Đây chính là nguyên nhân đẩy chi phí lên cao. Mỗi tấn alumin, vì thế, phải chịu 50USD tiền phí vận tải. Trong hội thảo, các nhà khoa học đã nhắc lại những cảnh báo 4-5 năm trước. Đó là việc các mỏ lớn đều nằm xa biển hơn 100km. Đó là tình trạng khan hiếm nước ở khu mỏ lớn nhất ở Đắc Nông, trong khi quặng nguyên khai có chất lượng kém cần tới 10 m3 nước/tấn để tuyển rửa. Đó là hạ tầng, đặc biệt là giao thông quá kém; Đó là phí đền bù lên tới 350 triệu/ha. Đó là việc mỏ nằm xa các nguồn cung cấp nguyên liệu hóa thạch và dầu mỏ... Tại hội thảo, có ý kiến đã nhắc đến tổng mức đầu tư của Tân Rai đang “đạt con số kỷ lục”, trong khi không hề được TKV minh bạch. Và nói đến lỗ, phải nhắc tới thừa nhận của Vụ trưởng Vụ Công nghiệp nặng Bộ Công Thương Nguyễn Mạnh Quân “Cả Tân Rai và Nhân Cơ đều có rủi ro lớn”. Thua lỗ trong tình trạng thuế tài nguyên từ mức 30.000 đồng/tấn đã được giảm xuống còn 5.000. Thua lỗ trong khi TKV khắc phục bằng cách đề nghị giảm mức đền bù cho đồng bào mất nhà, mất ruộng chỉ bằng 1/4 so với ban đầu. Theo Phó Chủ tịch Hội khoa học - kinh tế Việt Nam - GS Nguyễn Quang Thái - với giá bán 340 USD/tấn alumin như hiện nay, Vinacomin chắc chắn lỗ hàng chục triệu USD/năm. GĐ BQL các dự án than ĐBSH - Vinacomin - TS Nguyễn Thành Sơn - cũng thừa nhận một số vấn đề mà ông cho là “tồn tại”. Chẳng hạn, “một công ty BĐS trên phố Bà Triệu Hà Nội với tổng tài sản 5 triệu USD cũng được chấp nhận trong một dự án điện phân nhôm có vốn gần nửa tỉ USD (500 triệu USD)”. TS Sơn thừa nhận TKV đã tự “trói” mình vào một khách hàng không đáng tin cậy, trong khi thị trường alumin thế giới là một thị trường mở. Và đây là câu nguyên văn của Trưởng Ban quản lý dự án: Dự án Tân Rai ra mẻ sản phẩm đầu tiên từ tháng 12.2012, nhưng dự kiến đến tháng 5.2013 mới hy vọng được chuyến đầu tiên khoảng 15.000 tấn tại cảng Gò Dầu cho Công ty thương mại Glenco. Còn các khách hàng tiềm năng khác (Luyện kim Vân Nam hay Marubeni Nhật) vẫn chưa có lý do để tin tưởng vào sự ổn định về chất lượng của sản phẩm alumin. (Theo Lao Động) Đào Tuấn