COVID
ở châu Phi giảm nhanh đến mức... không hiểu nổi
Cập nhậtlúc 09:44
Khi đại dịch COVID-19 lần đầu tiên xuất hiện, các quan chức y tế thế
giới lo ngại đại dịch sẽ quét qua châu Phi, giết chết hàng triệu người bởi đó
là châu lục có điều kiện sống và y tế kém. Song kịch bản bất ngờ đã xảy ra.
Một người phụ nữ cùng con gái đang
bán nước giải khát tại khu chợ ở Zimbabwe trong dịch COVID-19 - Ảnh: AP
Mặc dù vẫn chưa rõ con số tử vong cuối cùng của dịch COVID-19 sẽ
là bao nhiêu, nhưng kịch bản thảm khốc đó vẫn chưa thành hiện thực ở Zimbabwe
hoặc phần lớn châu Phi, theo Hãng tin AP.
"COVID-19 biến mất"?
Tại một khu chợ sầm uất ở một thị trấn nghèo bên ngoài thủ
đô Harare của Zimbabwe, anh Nyasha Ndou để khẩu trang trong túi. Cùng hàng
trăm người khác không đeo khẩu trang, anh chen lấn mua bán trái cây và rau quả
bày trên bàn gỗ và tấm nhựa.
Cũng như ở phần lớn Zimbabwe, tại đây câu chuyện về dịch
COVID-19 nhanh chóng bị lãng quên. "Các cuộc mittinh chính trị, những
buổi hòa nhạc và cuộc tụ họp tại gia đã quay trở lại. COVID-19 đã biến
mất", anh Ndou nói.
Đầu tuần này, cả nước Zimbabwe chỉ ghi nhận 33 trường hợp
COVID-19 mới và không có trường hợp tử vong nào. Số liệu này phù hợp với sự
sụt giảm gần đây của dịch COVID-19 trên khắp châu Phi. Dữ liệu của Tổ chức Y
tế thế giới (WHO) cho thấy các ca nhiễm dịch ở châu lục này đã giảm kể từ
tháng 7.
Các nhà khoa học nhấn mạnh rằng việc thu thập dữ liệu COVID-19
có thể chưa chính xác. Đặc biệt là ở các quốc gia châu Phi với hệ thống giám
sát chắp vá. Đồng thời, cảnh báo xu hướng dịch COVID-19 đang suy giảm có thể
dễ dàng bị đảo ngược.
Châu Phi hiện có khoảng 1,3 tỉ dân. Tính đến ngày 18-10,
theo số liệu châu Phi báo cáo với WHO, lục địa đen chỉ ghi nhận 8,4 triệu ca
mắc COVID-19 và thực hiện tổng cộng 70 triệu xét nghiệm.
Còn bí ẩn nào khiến nhà khoa học bối rối?
Bà Wafaa El-Sadr, chủ nhiệm bộ môn y tế toàn cầu tại Đại học Columbia (Mỹ),
cho biết: "Châu Phi không có vắc xin và các nguồn lực để chống lại
COVID-19 như ở châu Âu và Mỹ. Song bằng cách nào đó, họ có vẻ đang sống tốt
hơn".
Chưa tới 6% người dân châu Phi được tiêm chủng. Trong các báo
cáo hằng tuần về đại dịch, WHO đã mô tả châu Phi là "một trong những khu
vực ít bị ảnh hưởng COVID-19 nhất trên toàn cầu".
Một số nhà nghiên cứu cho biết dân số của lục địa này rất
trẻ, độ tuổi trung bình là 20 so với khoảng 43 ở Tây Âu. Ngoài tỉ lệ đô thị
hóa thấp hơn, xu hướng dành thời gian ở ngoài trời nhiều có thể giúp người
dân tránh được tác động của virus SARS-CoV-2 nhiều hơn.
Một số nghiên cứu đang thăm dò xem liệu có thể có những
giải thích khác, bao gồm cả lý do di truyền hoặc quá khứ nhiễm các bệnh ký
sinh trùng hay không.
Ngày 19-11, tại cuộc họp của Hiệp hội Y học nhiệt đới và
vệ sinh Mỹ, các nhà nghiên cứu làm việc tại Uganda cho biết họ nhận thấy
những bệnh nhân COVID-19 có tỉ lệ phơi nhiễm cao với bệnh sốt rét ít có nguy
cơ mắc bệnh nặng hoặc tử vong hơn.
Trong những tháng qua, dịch COVID-19 đã tấn công lục địa
châu Phi và ước tính đã giết chết hơn 89.000 người.
Dữ liệu của WHO cho thấy số ca tử vong ở châu Phi chỉ
chiếm 3% tổng số ca tử vong toàn cầu. Trong khi đó, tỉ lệ tử vong ở châu Mỹ
và châu Âu lần lượt là 46% và 29%.
Kể từ khi cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng phát động công cuộc
“Giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt” (Tạp chí Học tập, s.4-1966) cho đến
nay (2021) đã tròn 55 năm. Phong trào này đã được toàn xã hội, đặc biệt là
giới Việt ngữ học hưởng ứng với một “lộ trình” lúc lên, lúc xuống, lúc rầm
rộ, lúc âm ỉ... Nhưng chưa bao giờ vấn đề giữ gìn và bảo vệ tiếng Việt lại
được dư luận quan tâm nhiều như thời gian vừa qua. Vậy, thực trạng tiếng Việt
hiện nay như thế nào và chúng ta phải làm gì cho một vấn đề rất quan trọng: Chuẩn
hoá cho đúng hướng.
Tiếng Việt đang ở đâu?
Tiếng Việt đang là ngôn ngữ chính thức của nước CHXHCN Việt Nam,
có hơn 97 triệu dân (mà người Việt chiếm đa số). Với một diện tích hơn
330.000km2, kéo dài
trên một dải đất hình chữ S, tiếng Việt phân nhánh ra nhiều vùng phương ngữ
khác nhau (tiêu biểu là 3 phương ngữ Bắc, Trung, Nam). Nhưng dù đã qua bao
nhiêu thăng trầm của lịch sử, tiếng Việt vẫn là một ngôn ngữ thống nhất, giữ
vai trò là công cụ giao tiếp quan trọng trong một cộng đồng cư dân rộng lớn,
đa dạng... Tiếng Việt chính là một nhân tố không thể thiếu được làm nên đặc
thù và bản sắc văn hóa Việt Nam.
Cuốn
“Học vần”, NXB Giáo dục giải phóng, ấn bản năm 1976. Ảnh tư liệu
Nhưng
ít có ngôn ngữ nào chịu sức ép từ các nhân tố lịch sử - địa lí mạnh mẽ như
tiếng Việt. Lịch sử bốn ngàn năm của chúng ta “lên bổng xuống trầm” mà dấu ấn
rõ nét nhất là chúng ta phải chịu gần 1.000 năm Bắc thuộc và hơn 80 năm đô hộ
của Pháp. Không thể nói là ngôn ngữ (một hiện tượng xã hội đặc biệt) lại đứng
ngoài những biến cố đó. Trái lại, chính ngôn ngữ lại là nhân tố đầu tiên đứng
trước sự đồng hoá. Chính phủ ngoại bang nào cũng muốn áp đặt các thiết chế
quyền lực, trong đó có chính sách ngôn ngữ đối với quốc gia họ vừa thôn tính.
Và thực tế, nhà nước phong kiến Việt Nam đã dùng chữ Hán trong các văn bản
hành chính quốc gia trong suốt quá trình tồn tại. Tiếp đó, khi các giáo sĩ
phương Tây vào truyền giáo rồi thực dân Pháp xâm lược, chữ Quốc ngữ xuất hiện
và đây là bước thay đổi quan trọng trong tiến trình phát triển ngôn ngữ Việt.
Cả tiếng Việt, tiếng Pháp, tiếng Hán cùng tồn tại nhưng đó chỉ là một
dạng “tam ngữ bất bình đẳng”. Tiếng Pháp dần dần giữ vai trò độc tôn, đẩy chữ
Hán vào miếu đường cổ hủ của các nhà Nho và coi chữ Quốc ngữ là một văn tự
“không chính thống”, sống “kí sinh” trong lòng tiếng Pháp.
Một trong những sự khác biệt rõ rệt của mỗi dân tộc chính là ngôn
ngữ. Tiếng Việt với sức sống kì lạ, lâu bền của mình đã trường tồn cùng lịch
sử. Giờ đây, ta vẫn nhận được chân giá trị của tiếng Việt ngàn đời qua các
tác phẩm còn lưu truyền của Lý Thường Kiệt, Trần Hưng Đạo, Nguyễn Trãi,
Nguyễn Du, Hồ Xuân Hương... và vô vàn những tác phẩm dân gian truyền khẩu (ca
dao, dân ca, tục ngữ...). Nhưng bên cạnh đó, chúng ta cũng phải thừa nhận một
điều: Dấu ấn của văn hoá Hán và tiếng Hán, văn hoá Pháp và tiếng Pháp còn
biểu hiện rất rõ trong tiếng Việt. Hơn 60% từ Việt có gốc Hán (theo thống kê
của H. Maspéro, 1912) và quãng hơn 2.000 từ gốc Pháp (thống kê của Nguyễn
Quảng Tuân và Nguyễn Đức Dân, 1992). Gần đây, tiếng Việt thu nhận thêm nhiều
từ ngoại lai nữa (chủ yếu là tiếng Anh). “Từ điển từ mới” (Viện Ngôn ngữ học,
2002) đã thu thập khoảng 3.000 từ mới các loại trong vòng 15 năm (1985-2000).
Đây là hệ quả của nhiều năm mở cửa, đổi mới, hội nhập. Và không chỉ tiếng
Việt, nhiều ngôn ngữ khác trên thế giới (kể cả các ngôn ngữ mạnh như tiếng
Nga, tiếng Pháp, tiếng Trung) cũng phải “gồng” lên chống đỡ cơn bão tiếng Anh
thổi khắp hoàn cầu. Yếu tố kinh tế, thương mại trong bối cảnh hoà nhập vô
hình trung đã biến tiếng Anh thành ngôn ngữ “number one” (số 1) trên thế giới.
Tiếng Việt hôm
nay: Có còn trong sáng?
Đứng trước thực trạng thay đổi khá nhanh chóng gần đây của ngôn
ngữ, dư luận xã hội, rất nhiều người lo lắng và lên tiếng cảnh báo về hiện
tượng sử dụng ngôn ngữ tuỳ tiện, cẩu thả làm “vẩn đục” tiếng Việt, thậm chí
nhiều người còn cho rằng “tiếng Việt đang bị làm hỏng”, “sự xuống cấp trầm
trọng của tiếng Việt” và “chúng ta phải có thái độ kiên quyết và rõ ràng để
giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt, phải hành động trước khi quá
muộn”.v.v...
Những bức xúc như vậy không phải là không có căn cứ. Đó là hiện
tượng nói và viết tiếng Việt tuỳ tiện, bừa bãi, trong đời sống hàng ngày và
cả trên các phương tiện thông tin đại chúng. Chả cần bước chân ra ngõ là đã
có thể nghe thanh thiếu niên nói bậy, chửi tục, nói trống không, trái với
thuần phong mĩ tục... Sách báo thì in sai, in lỗi hoặc để cho nhiều phát ngôn
kém văn hoá ngang nhiên tồn tại (ngày xưa báo, nhất là sách lỗi in sai rất
ít). Nhưng ngôn ngữ trên mạng mới thực sự là đáng sợ. Nó bát nháo, tuỳ hứng
trăm hình vạn vẻ. Từ chuyện nói năng văng mạng (nói cho hả, nói lấy được) đến
chuyện viết văng mạng, bất chấp các chuẩn mực chính tả tối thiểu. Đáng lo
ngại là hiện tượng nói bậy, viết sai, nói lóng... lại phổ biến trong giới
trẻ, ở tuổi học đường. Mà thế hệ này lại chiếm một tỉ lệ lớn trong cơ cấu dân
số (chỉ riêng học sinh phổ thông năm 2020-2021 đã trên 23 triệu). Họ sẽ là
chủ nhân tương lai của đất nước. Không rõ là cứ với đà này, tiếng Việt sẽ ra
sao?
Theo tôi, muốn nhìn nhận, đánh giá đúng vấn đề này chúng ta phải
có cái nhìn biện chứng, toàn cục, phải xuất phát từ quan điểm toàn diện, cụ
thể. Và, trước tiên chúng ta phải cùng xác lập một vấn đề: Thế nào là trong
sáng?
Có thể dẫn nghĩa 2, mục từ “trong sáng” trong “Từ điển tiếng
Việt” (Viện Ngôn ngữ học - Hoàng Phê chủ biên, 2006) là “ở trạng thái giữ
được bản sắc tốt đẹp, không có hiện tượng pha tạp” để áp dụng cho tổ hợp “giữ
gìn sự trong sáng của tiếng Việt”. Một tiếng Việt trong sáng là phải cơ bản
thuần nhất, có cách nói, cách dùng từ chuẩn với đại đa số, mang tư duy dân
tộc. Tôi chắc là đại đa số mọi người không phản đối cách định nghĩa trên. Tuy
nhiên, cách hiểu “thế nào là trong sáng” đang có sự phân hoá, chưa thống
nhất. Thể hiện rõ nhất là thái độ đối với việc sử dụng từ nước ngoài.
Nhiều người cho rằng, phải căn cứ vào nguồn gốc của nguyên ngữ mà
dùng từ cho chuẩn. Như vậy, có nhiều từ Hán - Việt ta mượn và dùng đúng theo
nghĩa Hán (cả âm và nghĩa). Chẳng hạn, theo quan điểm của một số tác giả,
phải dùng “cứu cánh” với nghĩa là “mục đích cuối cùng” chứ không dùng như
hiện nay là “chỗ dựa, để thoát khỏi một tình trạng không hay”; phải dùng
“trầm kha” (hay “bệnh nặng”) chứ không được dùng “bệnh trầm kha”, “tham quan”
chứ không phải “thăm quan”, “Hợp Chúng Quốc Mỹ” chứ không phải “Hợp Chủng
Quốc Mỹ”.v.v... Nhưng có rất nhiều trường hợp, trong quá trình thu nhận
và sử dụng, tiếng Việt đã có sẽ điều chỉnh, sai lệch. Chẳng hạn, “vô tình” ít
dùng nghĩa “không có tình, bất nghĩa” như tiếng Hán mà dùng “ngẫu nhiên,
không chủ định, không cố ý”, “khiêm tốn” không chỉ với nghĩa chỉ “ý thức và
thái độ đúng mực” mà còn dùng chỉ sự “ít ỏi, nhỏ bé” (đồng lương khiêm tốn,
chiều cao khiêm tốn...), lẽ ra viết “thống kế” nhưng từ trước đến nay vẫn
viết là “thống kê”, “trụ ngụ” lại viết là “trú ngụ”, “trú sở” viết thành “trụ
sở”, lẽ ra phải nói “tiếng Hán” (tiếng Hoa, tiếng Tàu) nhưng hiện nay trong
giao tiếp, đa số dùng “tiếng Trung”... Đó là những lỗi quy về gốc là “sai”.
Nhưng hiện tại chúng ta sử dụng trong giao tiếp đã hết sức quen thuộc đến mức
không nhận ra lỗi sai và những cái sai đó đã được bình thường hoá (do không
có sự hiểu lệch lạc, phù hợp với hiện tại). Ngay cả những cách nói được coi
là “thừa” như: Đường quốc lộ (lộ: đường), cây cổ thụ (thụ: cây), bà quả phụ
(phụ: bà), ngày sinh nhật (nhật: ngày), virus HIV (V = virus)... nhiều khi
vẫn được sử dụng (như một “độ dư cần thiết”) để hoặc là làm rõ nghĩa, hoặc là
tăng sắc thái biểu cảm (Hôm qua còn theo anh/ Đi ra đường quốc lộ; Ngày sinh
nhật Bác nắng đầy tiếng chim; Chúng tôi bước dưới tán cây cổ thụ; Xin mời bà
quả phụ X. lên nói lời cảm ơn.v.v...).
Sách
“Tập đọc vỡ lòng” của NXB Giáo dục, ấn bản năm 1979. Ảnh tư liệu
GS
Hoàng Phê từng nói rằng: “Khi ta mượn một từ nước ngoài, thì với một ý nghĩa
nào đó, chúng ta đã “tạo” một từ mới của ta: Từ tiếng Việt này sẽ có một đời
sống riếng của nó” (Hoàng Phê, Tuyển tập Ngôn ngữ học, 2008). Tiếng Việt vay
mượn khá nhiều. Có từ do áp lực ta phải dùng. Có từ ta chưa có mà phải “vay”
(vay mượn thuật ngữ là rõ rệt nhất). Hoặc nhiều từ ta có rồi nhưng vẫn mượn
thêm để làm phong phú hơn cách sử dụng (tiếng Nga, tiếng Pháp là một ví dụ,
vẫn mượn thêm từ tiếng Anh, sử dụng song song). Khi ta mượn, có nhiều từ, dựa
trên cơ sở âm và nghĩa gốc, người Việt đã uốn nắn lại (la plat = lập là, la
clé = lắc lê, mangouste = măng cụt, casserol = xoong, caporal = cặp
rằng, club = câu lạc bộ,...). Từ show (sô) trong tiếng Anh có nghĩa là
“buổi trình diễn nghệ thuật, suất diễn” nhưng hiện tại sô tiếng Việt còn thêm
nhiều nghĩa: Một phi vụ làm ăn (bể sô), một công việc nào đó đòi hỏi luân
phiên, nhiều lần (chạy sô đi dạy, chạy sô đám cưới, chạy sô thuyết trình
...). Từ “hủ hoá”, nghĩa gốc tiếng Hán là “thối nát” dùng để chỉ sự “hư hỏng,
biến chất, sa đọa”. Nhưng trong dân gian hay dùng để chỉ chuyện nam nữ “quan
hệ bất chính, buông thả” (Anh ta mắc tội hủ hoá, làm cô hàng xóm mang bầu).
Như vậy, nếu so sánh nhiều từ, ta thấy âm và nghĩa gốc có khi đã bị “mờ” đi.
Đó là sự phát triển tự nhiên của ngôn ngữ vay mượn. Khi mượn một cách đúng mức
và có phần sáng tạo, người Việt đã thực hiện một công cuộc Việt hoá triệt để
nhiều từ ngữ, người cách nói từ tiếng nước ngoài để làm phong phú vốn từ của
mình. Trên báo chí hiện nay, các cách nói: ... tại sao không (why not), từ...
đến... (from... to...), vấn đề là ở chỗ... (tiếng Nga: Дело в том, что...) đã
quá quen thuộc và thông dụng. Chúng ta dùng theo cách của ta, hòa vào cách
nói chung của tiếng Việt và rõ ràng, câu văn vì thế mà sinh động, uyển chuyển
hơn. V. I. Lênin đã từng nói một ý rất hay: “Cái cốc ở nhà anh dùng để đựng
nước. Nhưng sang nhà tôi, nó có thể được dùng làm cái chặn giấy hoặc để nhốt
một con bướm”. Đánh giá việc vay mượn từ ngữ cần phải có một cái nhìn lịch sử
cụ thể, theo chiều hướng động. Ta chống việc vay mượn tràn lan, song cũng có
cái đáng mượn. Có những cái ta mượn và biến thành “tài sản” của ta, khác đến
nỗi “chủ nhân” của nó không còn nhận ra khi gặp lại. Phải nói rằng, tiếng
Việt đã “giàu” và sinh động hơn nhờ vay mượn và Việt hoá một cách tuyệt vời
một số lượng đáng kể từ ngữ gốc Hán và gốc Pháp.
Một vấn đề nữa vẫn còn gây tranh cãi, đó là việc nên phiên âm,
chuyển tự hay để nguyên dạng tiếng nước ngoài? Tôi không bàn đến việc dùng
tiếng Anh trong biển hiệu quảng cáo hay thương hiệu hàng hoá. Tôi muốn đề cập
tới việc sử dụng trên báo chí. Vì nhiều ý kiến cho rằng phải phiên cách đọc,
như thế mới là trong sáng, phục vụ cho đông đảo quần chúng.
Giao tiếp ngôn ngữ được thực hiện qua 2 “kênh” khác nhau: Nói
bằng lời (phát âm truyền qua không gian) và Đọc bằng mắt (qua tự dạng, nét
chữ). Đọc qua kênh thị giác là một cách cảm nhận văn bản phổ biến đối với mọi
dân tộc trên thế giới kể từ khi con người phát minh ra chữ viết. Tiếng Việt
văn hoá hình thành từ khi có chữ viết. Tên nước ngoài vào Việt Nam (trừ tiếng
Hán sẽ đọc theo âm Hán Việt) thường chủ yếu theo các hệ chữ: Slav (chữ Kirin,
như Nga, Bungari và một số nước cộng hoà thuộc Liên Xô cũ), Latin (gồm các
nước nói tiếng Pháp, Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha - ngữ hệ Latin, các nước thuộc
Liên hiệp Anh - ngữ hệ Anglo-Saxon, Đức - ngữ hệ German), Sanscrit... Với tên
riêng viết theo hệ chữ Slav, chúng ta phải chuyển tự (chuyển từ mẫu tự này
sang con chữ tương đương ở mẫu tự khác, cụ thể là theo bảng chữ cái Latin có
ở hầu hết các máy chữ). Còn với các tên viết theo mẫu tự Latin thì cách tốt
nhất là để nguyên dạng.
Bởi như trên tôi đã nói, giao tiếp bằng mắt phải lấy tự dạng làm
căn cứ. Việc phiên cách đọc sẽ dẫn đến hệ quả đầu tiên là đưa ra một cách đọc
chủ quan (đúng và sai rất mong manh). Không ai dám chắc là mình sẽ phiên đúng
một từ nào đó theo nguyên ngữ (tên của cựu Tổng thống R. Reagan mà người Mỹ
cũng còn có 2 cách đọc, Thủ đô Moskva (Nga) sẽ được đọc khác nhau giữa tiếng
Nga, tiếng Anh, tiếng Pháp, tiếng Đức, tiếng Trung (Moskva, Moscow, Moscou,
Moscau). Hệ quả thứ hai là người đọc mất cơ sở để truy tìm. Tôi đảm bảo là
nếu phiên âm thì chỉ sau một đêm chúng ta sẽ biến toàn bộ mấy chục cầu thủ 4
đội tham gia tứ kết Cup C1 châu Âu 2010 thành mấy chục cái tên khác. Trừ cái
cái tên quá quen (Messi, Ronaldo, Kaka, Rooney, Arshavin...) phiên ra ta còn
nhận được, chứ đa số tên khác, ta rất khó nhận diện (chẳng hạn, Pơ-phap =
Pfaff, Cơ-rao = Crouch, Hât-lơ-xtôn-nơ = Huddlesstones...). Để nguyên dạng
không làm ảnh hưởng nhiều tới việc cảm thụ. Chính sự nguyên dạng này giúp
người đọc theo dõi dễ dàng, không bị gây trở ngại, dùng quen thì điều đó trở
nên rất bình thường. Bởi có nhiều tên, do có nhiều cách phiên khác nhau mà
người đọc chịu không biết đó là ai. Tôi nhớ năm 2005, Liên hiệp các hội KHKT
VN có tổ chức hội thảo về vấn đề này. Một nhà khoa học đã nói gay gắt: “Các
anh cứ ủng hộ việc phiên âm tiếng nước ngoài để phục vụ đa số quần chúng, vì
nếu để nguyên dạng thì khác nào đánh đố “dân thường”. Nghĩ như vậy là chúng
ta đánh giá thấp quần chúng quá. Quần chúng bây giờ khác xưa rồi. Và ngay cả
với những ai còn kém hiểu biết thì thử hỏi các vị phiên âm ra có ích gì?
Chẳng có ai đọc báo mà đọc choang choác thành tiếng cả. Nếu cần đọc, họ sẽ
đọc theo cách của họ. Có thể chưa chuẩn (mà khó có chuẩn) cũng hề gì. Cứ cho
là để nguyên dạng là đánh đố “thằng ít học” đi. Nhưng nếu phiên âm thì vô
tình chúng ta đã đánh đố cả “thằng ít học” lẫn “thằng nhiều học”. Ngay các
nhà khoa học cũng chẳng biết đâu mà lần”.
Chúng ta chấp nhận điều này như một “giải pháp tình thế”, giúp
cho tiếng Việt ổn định và phát triển đúng hướng. Một văn bản có lẫn vài tên
riêng tiếng Anh không hề làm giảm giá trị tiếng Việt mà còn thể hiện tiếng
Việt chấp nhận được một biến thể và chứng tỏ trình độ người nói tiếng Việt
được nâng cao. Phát triển đúng hướng là tôn trọng những chuẩn mực (từ vựng,
ngữ âm, chính tả...). Giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt không thể thoát li
vấn đề chuẩn hoá. Mà chuẩn hoá có nghĩa là “lựa chọn một biến thể hợp lí
trong những biến thể đang tồn tại”. Nhưng thế nào là chuẩn? Đó là một phạm
trù mang tính xã hội. Bởi chuẩn của ngôn ngữ tự nhiên không thể căn cứ vào lí
lẽ thuần tuý logic, là ý muốn chủ quan, là những áp lực mang tính quyền uy...
Chuẩn ngôn ngữ là một quá trình kiểm nghiệm, sàng lọc, chọn lựa. Có những
chuẩn cũ bị phá bỏ để thay bằng chuẩn mới và nhiều khi cả 2 chuẩn này song
song tồn tại trong một thời gian (lưỡng khả). Chuẩn là cái đã được định hình,
truyền thống nhưng có khi nó lại hình thành từ một “sự vi phạm chuẩn”. Sự
sáng tạo ngôn từ của các nhà văn, nhà thơ là một ví dụ. Không ít những lối
nói “phá cách” của các nhà văn đã đem lại hiệu ứng bất ngờ và trở thành một
nhân tố mới, giúp cho ngôn ngữ phát triển đa dạng hơn.
Chuẩn luôn tôn trọng tính cộng đồng và dân chủ. Tuy nhiên, chính
từ cách hiểu “dân chủ” kia mà hiện tại tiếng Việt đang đứng trước nguy cơ của
sự vi phạm. Điển hình là cách nói lóng trong học đường. Đầu tiên chỉ nói cho
vui, hoặc nói trong phạm vi hẹp, rồi nhanh chóng lây lan trong diện rộng. Thí
dụ, gọi bố mẹ là “tiền bối lỗi thời”, xe máy là “con nghẽo”, tiền bạc
là “máu khô, tiền âm phủ”, bạn gái là “gà tóc nâu”, bạn trai là “xe ôm”, bị
kiểm điểm là “chào cờ thứ hai”, ăn điểm kém là “vác gậy Trường Sơn”... Rồi
nói tiếp âm các từ với các tên nổi tiếng: yết kiêu vừa chứ, lỗ tấn to rồi,
chớ hồng lâu mộng, phí phạm văn đồng, vô lý thường kiệt, không phan đình rót
(mà phan đình tu)... Đáng ngạc nhiên (và đáng sợ) hơn cả là ngôn ngữ chat
(tán gẫu trên mạng). Nếu ai đã từng vào mạng, xem các trang blog, email...
thì sẽ thấy chỉnh tả tiếng Việt biến dạng như thế nào. Có thể nói là bát
nháo, thiên hình vạn trạng.
Nhiều người cho rằng mạng ở nơi nào cũng thế. Sang Mỹ, Hàn Quốc,
Nga, giới trẻ có khi còn “quậy” hơn. Ngôn ngữ chat của họ “khủng” hơn nhiều.
Đó là một trò chơi tiêu khiển mà(!). Nhưng dù là giải trí thì cái gì cũng
phải có chừng mực. Hơn nữa, cách dùng theo kiểu tự sáng tạo như vậy không
khéo sẽ bị lệch lạc. Cái lạ nhiều khi bị giới trẻ nhầm lẫn với cái tôi và
“cái sáng tạo”, “cái hay”. Những cái mới lạ đó rất dễ lây lan, khi đã lây
nhiễm rồi, nó cứ như một “con đỉa” bám rất chặt, rất khó gỡ bỏ. Thực tế vừa
qua, trong một đợt khảo sát bài viết và bài thi của một số trường THPT tại Hà
Nội, chúng tôi phát hiện ra rất nhiều lỗi được cho là “nằm ngoài kiến thức”.
Đó là việc viết tắt, viết hoa, viết kèm tiếng nước ngoài vô lối, viết theo
ngôn ngữ biến dạng xuất hiện (nhiều ít khác nhau) ở các văn bản học đường đòi
hỏi phải tuân thủ các nguyên tắc trường quy. Và mức độ vi phạm lỗi ngày một
tăng.
Đáng tiếc là nhà trường, giáo viên, bố mẹ các em ít quan tâm và
nhắc nhở. Giáo dục ngôn ngữ là một mặt quan trọng của giáo dục tri thức học
đường. Thật buồn là một bộ phận giới trẻ chỉ mải mê vào các cuộc giải trí
mang tính công nghệ (chat, game online...) mà quên không chịu đọc (và không
thích đọc) sách báo nói chung. Phải chịu đọc nhiều, tham gia giao tiếp xã
hội, chịu “va chạm” thì chúng ta mới hình thành một “ngữ năng” ổn định, có
khả năng đánh giá sự đúng sai và có khả năng trau dồi sự diễn đạt ngôn ngữ
của mình.
Nhìn lại cả quá
trình lịch sử, tiếng Việt hôm nay đã thay đổi rất nhiều về diện mạo: Giàu hơn
và đa năng hơn trong việc thể hiện công cụ giao tiếp ở mọi lĩnh vực. Tiếng
Việt chưa đến nỗi rung chuông báo động, giương “đèn đỏ” về sự “mất trong sáng
trầm trọng”. Nhưng rõ ràng, tiếng Việt có nhiều vấn đề phải quan tâm nếu
không, ngôn ngữ yêu quý này có nguy cơ bị vẩn đục, do chính thái độ của chúng
ta. Không có gì là không thể xảy ra, kể cả điều tốt và cái xấu. “Ngôn ngữ là
linh hồn dân tộc” - câu nói của W. Humboldt cần phải nhắc lại như một lời
nhắc nhở về lòng tự hào và bổn phận của tất cả những ai thuộc cộng đồng tiếng
Việt hôm nay.
Kẻ
giết chủ nợ, đốt xác phi tang nhận án tử hình, vợ nhận đồng phạm nhưng vẫn
kháng cáo
Cập nhậtlúc 09:43
Được nói lời sau cùng, bị cáo Cao Tài Năng gửi lời xin lỗi đến gia
đình bị hại. Trong khi đó, bị cáo Vũ Thị Mừng cho hay sẽ kháng cáo với tòa án
cấp trên.
Tối 18-11, kết thúc phiên sơ thẩm vụ án hình sự giết chủ
nợ, cướp tài sản, đốt xácphi tang ở tỉnh Hải Dương, Hội đồng
xét xử TAND tỉnh Hải Dương đã tuyên phạt bị cáo Cao Tài Năng (40 tuổi, ở
phường Bình Hàn, TP Hải Dương) mức án tử hình về các tội "Giết người", "Cướp tài
sản" và "Xâm phạm thi thể, hài cốt".
Cháu biết các bác không chấp nhận nhưng cháu ăn năn nên
phải nói ra. Hình phạt của cháu là tấm gương cho người khác. Cháu mong hai
bác giữ gìn sức khỏe để thay anh C. chăm non các cháu"- bị cáo Năng nói
với cha mẹ nạn nhân tại tòa
Bị cáo Vũ Thị Mừng (38 tuổi, vợ Năng) bị tuyên phạt 3 năm
6 tháng tù về tội "Che giấu tội phạm" và 3 năm tù về tội "Xâm
phạm thi thể, hài cốt".
Về trách nhiệm dân sự, bị cáo Năng và Mừng có trách nhiệm
bồi thường số tiền nợ nạn nhân Dương Công C. gần 3 tỉ đồng. Bị cáo Năng phải
bồi thường các khoản chi phí tìm kiếm, mai táng, bồi thường tổn thất tinh
thần cho bố mẹ và con ông C. gần 400 triệu đồng. Bị cáo cấp dưỡng hàng tháng
từ tháng 11-2020 đến khi các cháu đủ 18 tuổi, cấp dưỡng bố mẹ ông Dương Công
C. cho đến khi bố mẹ bị hại qua đời…
Theo cáo trạng của VKSND tỉnh Hải Dương, bị cáo Năng và vợ
thuê cửa hàng trên phố Nguyễn Thượng Mẫn (TP Hải Dương) để bán thuốc. Quá
trình kinh doanh, Năng vay ông Dương Công C. (SN 1974, ở thị trấn Gia Lộc)
hơn 7 tỉ đồng. Sau đó, vợ chồng bị cáo đã trả hơn 4 tỉ đồng. Số tiền còn lại,
bị cáo xin khất nhưng ông C. không đồng ý.
Ngày 28-11-2020, ông C. lái ôtô đến cửa hàng thuốc trên
phố Nguyễn Thượng Mẫn để thanh toán số tiền Năng còn nợ. Xin khất nợ bất
thành, Năng đã dùng gậy gỗ ở cửa hàng thuốc ra tay sát hại ông C..
Tối cùng ngày, bị cáo nói cho vợ là Vũ Thị Mừng biết rồi
cả hai bàn bạc thống nhất chôn thi thể nạn nhân ngoài bờ sông, xóa dấu vết
tại hiện trường và trong ôtô của nạn nhân. Lo sợ bị lộ, 2 tháng sau, vợ chồng
bị cáo mua xăng và một số dụng cụ ra bờ sông đào, đốt thi thể để phi tang.
Tại tòa, Cao Tài Năng thừa nhận hành vi phạm tội như cáo
trạng thể hiện và tỏ ra ân hận về hành vi của mình.
Còn bị cáo Mừng (vợ Năng) nhiều lần phủ nhận việc cùng
tham gia khiêng thi thể nạn nhân lên ôtô, lau chùi dấu vết và lấy bật lửa
giúp chồng đốt xác.
Đại diện VKSND tỉnh Hải Dương nhận định, hành vi dùng gậy gỗ đập liên tiếp vào
đầu nạn nhân của bị cáo Năng là giết người một cách quyết liệt. Sau đó, bị
cáo lấy 2 điện thoại của nạn nhân, tháo sim lắp sang điện thoại khác gọi,
nhắn tin tới một số người khác nhằm tránh sự phát hiện của cơ quan chức năng
và người thân bị hại nghi ngờ.
Bị cáo Năng giết chủ nợ để không phải trả khoản vay gần 3
tỉ đồng, sau đó tiếp tục chiếm đoạt điện thoại, ôtô của nạn nhân. Bị cáo chiếm
đoạt của nạn nhân tổng số tiền hơn 3,8 tỉ đồng.
Để che giấu hành vi phạm tội của mình, bị cáo đã đem xác
nạn nhân đi chôn ngoài bờ sông, sau đó lại đào lên đốt xác phi tang. Đại diện
VKSND tỉnh Hải Dương nhận định hành vi của bị cáo đã phạm vào tội "Giết
người", "Cướp tài sản" và "Xâm phạm thi thể hài
cốt".
Còn bị cáo Mừng biết chồng giết chủ nợ, sau đó bàn bạc thống
nhất dùng xe chở thi thể nạn nhân ra chôn ở bờ sông nhằm tránh sự phát hiện
của người khác. Mừng cùng chồng xóa dấu vết trên xe ôtô của nạn nhân. Nữ bị
cáo còn cùng chồng thực hiện hành vi đào thi thể nạn nhân lên, đốt xác, phi
tang xuống sông. Hành vi của nữ bị cáo đã phạm vào tội "Che giấu tội
phạm" và "Xâm phạm thi thể, hài cốt" với vai trò đồng phạm.
Gia đình nạn nhân mang di ảnh bị hại tới phiên tòa
Bị cáo Mừng là đồng phạm tích cực, trực tiếp xâm phạm đến
thi thể nạn nhân, gây khó khăn cho việc điều tra. Tại tòa, nữ bị cáo khai báo
quanh co, chối tội nên không được hưởng tình tiết thành khẩn khai báo.
Được nói lời sau cùng, bị cáo Năng gửi lời xin lỗi đến gia
đình bị hại. "Cháu biết các bác không chấp nhận nhưng cháu ăn năn nên
phải nói ra. Hình phạt của cháu là tấm gương cho người khác. Cháu mong hai
bác giữ gìn sức khỏe để thay anh C. chăm non các cháu"- Năng nói.
Trong khi đó, Vũ Thị Mừng tiếp tục thể hiện quan điểm
không đồng tình với 2 tội danh như cáo buộc và cho hay sẽ kháng cáo với tòa
án cấp trên.
Đẩy
nhanh tiến độ xử lý sai phạm liên quan các vụ án lĩnh vực y tế
Cập nhậtlúc 15:38
Tổng Bí thư
Nguyễn Phú Trọng yêu cầu, tập trung tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, đẩy
nhanh tiến độ xác minh, điều tra, xử lý nghiêm các sai phạm liên quan đến các
vụ án, vụ việc xảy ra trong lĩnh vực y tế.
Ngày 18/11, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng, Trưởng Ban Chỉ
đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, tiêu cực (Ban Chỉ đạo) chủ trì
cuộc họp Thường trực Ban Chỉ đạo để thảo luận, cho ý kiến chỉ đạo xử lý đối
với một số vụ án, vụ việc thuộc diện Ban Chỉ đạo theo dõi, chỉ đạo; về việc
sửa đổi, bổ sung Quy chế làm việc và Quyết định phân công nhiệm vụ thành viên
Ban Chỉ đạo.
Làm rõ sai phạm, tiêu cực của 29 cá
nhân liên quan giảm án cho Phan Sào Nam
Kết quả nổi bật trong thời gian qua, Ủy ban Kiểm tra Trung
ương đã tập trung kiểm tra, xử lý kỷ luật và kiến nghị, yêu cầu xử lý kỷ luật
12 tổ chức đảng và 20 đảng viên thuộc diện Bộ Chính trị, Ban Bí thư quản lý liên
quan đến các vụ án, vụ việc Ban Chỉ đạo theo dõi, chỉ đạo. Trong đó có 3 Ủy
viên, nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, 2 thứ trưởng, 1 nguyên Chủ tịch tỉnh, 1
nguyên Phó Bí thư tỉnh ủy, 13 sĩ quan cấp tướng trong lực lượng vũ trang.
Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng,
Trưởng Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, tiêu cực (Ban Chỉ
đạo) chủ trì cuộc họp Thường trực Ban Chỉ đạo
Đáng chú ý là đã kiểm tra, làm rõ các sai phạm, tiêu cực,
xử lý và yêu cầu xử lý trách nhiệm đối với 9 tập thể, 29 cá nhân có liên quan
đến việc giảm chấp hành hình phạt tù trước thời hạn cho Phan Sào Nam.
Các cơ quan kiểm tra, thanh tra, kiểm toán đã chuyển hơn
270 hồ sơ vụ việc có dấu hiệu tội phạm đến cơ quan điều tra để điều tra, xử
lý theo quy định (gấp hơn 4 lần so với cùng kỳ các năm trước, khi chưa có cơ
chế chỉ đạo phân công này).
Các cơ quan tiến hành tố tụng cả nước đã khởi tố, điều tra
2.130 vụ/4.084 bị can, truy tố 2.024 vụ/4.056 bị can, xét xử sơ thẩm 1.898
vụ/3.471 bị cáo về các tội tham nhũng, chức vụ, kinh tế; trong đó, tội phạm
tham nhũng đã khởi tố, điều tra 266 vụ/646 bị can; truy tố 250 vụ/643 bị can;
xét xử sơ thẩm 214 vụ/525 bị cáo.
Riêng các vụ án, vụ việc thuộc diện Ban Chỉ đạo theo dõi,
chỉ đạo đã khởi tố mới 8 vụ án/38 bị can, khởi tố thêm 78 bị can trong 14 vụ
án; kết thúc điều tra 13 vụ án/123 bị can, kết luận điều tra bổ sung 4 vụ/52
bị can, ban hành cáo trạng truy tố 15 vụ án/151 bị can, xét xử sơ thẩm 15 vụ
án/86 bị cáo, xét xử phúc thẩm 09 vụ án/40 bị cáo.
Nhất là, đã mở rộng điều tra, làm rõ bản chất hành vi
chiếm đoạt, tham nhũng, khởi tố thêm nhiều bị can, trong đó có cả cán bộ cấp
cao, cả đương chức và nghỉ hưu, sĩ quan cấp tướng trong lực lượng vũ trang
(10 cán bộ thuộc diện Bộ Chính trị, Ban Bí thư quản lý).
Đồng thời, khởi tố mới nhiều vụ án lớn, nghiêm trọng, phức
tạp, như: Các vụ án xảy ra trong lĩnh vực y tế; vụ án xảy ra tại một số đơn
vị thuộc Bộ tư lệnh Cảnh sát biển, Bộ đội biên phòng; các vụ án vi phạm quy
định quản lý đất đai, quản lý, sử dụng tài sản Nhà nước xảy ra tại Bình
Dương, Khánh Hòa, TP.HCM...
Ngoài ra, các cơ quan đã khởi tố, điều tra nhiều vụ án
tiêu cực xảy ra trong lĩnh vực giáo dục, lợi dụng dịch bệnh Covid-19 để trục
lợi và sai phạm trong lực lượng chống tham nhũng.
Công tác thu hồi tài sản bị chiếm đoạt, thất thoát trong
các vụ án thuộc diện Ban Chỉ đạo theo dõi, chỉ đạo tiếp tục có những chuyển
biến tích cực. Các cơ quan tiến hành tố tụng đã tạm giữ, kê biên, phong tỏa
tài khoản, ngăn chặn giao dịch các tài sản có trị giá hơn 1.750 tỷ đồng; cơ
quan thi hành án dân sự đã thu hồi được hơn 9.000 tỷ đồng.
Đẩy nhanh tiến độ xử lý sai phạm liên
quan các vụ án, vụ việc trong lĩnh vực y tế
Về nhiệm vụ trong thời gian tới, Tổng Bí thư, Trưởng
Ban Chỉ đạo yêu cầu các cấp ủy, tổ chức đảng triển khai thực hiện nghiêm túc,
có hiệu quả nhiệm vụ phòng, chống tham nhũng, tiêu cực theo tinh thần mới của
Trung ương.
Trong đó, phải tạo cho được một tinh thần mới, khí thế
mới, quyết tâm mới trong đấu tranh phòng, chống tham nhũng và tiêu cực; kiên quyết
phòng ngừa, ngăn chặn, phát hiện, xử lý nghiêm các hành vi tham nhũng, tiêu
cực mà trọng tâm là suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống trong
cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức.
Tổng Bí thư Nguyễn Phú
Trọng yêu cầu khẩn trương đưa ra xét xử sơ thẩm các vụ án trọng điểm.
Ảnh: TTXVN
Trên tinh thần đó, Tổng Bí thư đề nghị tập trung tháo gỡ
khó khăn, vướng mắc, đẩy mạnh điều tra, truy tố, xét xử các vụ án, xử lý các
vụ việc thuộc diện Ban Chỉ đạo theo dõi, chỉ đạo, phấn đấu hoàn thành nhiệm
vụ năm 2021 theo đúng Kế hoạch của Ban Chỉ đạo.
Tổng Bí thư nhấn mạnh, tập trung tháo gỡ khó khăn, vướng
mắc, đẩy nhanh tiến độ xác minh, điều tra, xử lý nghiêm các sai phạm liên quan
đến các vụ án, vụ việc xảy ra trong lĩnh vực y tế; các vụ án, vụ việc vi phạm
quy định quản lý đất đai, quản lý, sử dụng tài sản Nhà nước xảy ra tại Bình
Dương, Khánh Hòa, TP.HCM; vụ án “Đưa hối lộ, nhận hối lộ; Buôn lậu, sản xuất,
buôn bán hàng giả…” xảy ra tại Đồng Nai và một số tỉnh, thành phố; vụ án xảy ra
tại một số đơn vị thuộc Bộ Tư lệnh Cảnh sát biển, Bộ đội Biên phòng...
Ngoài ra, Tổng Bí thư cũng yêu cầu khẩn trương đưa ra xét xử
sơ thẩm các vụ án trọng điểm. Đó là các vụ án “Vi phạm quy định về đầu tư
công trình xây dựng gây hậu quả nghiêm trọng” xảy ra tại Dự án đường cao tốc
Đà Nẵng - Quảng Ngãi; vụ án “Vi phạm quy định về đấu thầu gây hậu quả nghiêm
trọng” xảy ra tại Sở Kế hoạch và Đầu tư Hà Nội; vụ án “Vi phạm quy định về
quản lý, sử dụng tài sản Nhà nước gây thất thoát, lãng phí; tham ô tài sản;
thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng” xảy ra tại Tổng Công ty Nông
nghiệp Sài Gòn...
Thường trực Ban Chỉ đạo thống nhất đưa việc xử lý hành vi
tiêu cực của cán bộ, đảng viên liên quan đến các vụ án, vụ việc vào diện Ban
Chỉ đạo theo dõi, chỉ đạo.
Đó là, việc xử lý cán bộ, đảng viên tiêu cực liên quan đến
vụ án buôn lậu, vụ án vận chuyển trái phép tiền tệ, hàng hóa qua biên giới và
vụ án đánh bạc, tổ chức đánh bạc xảy ra tại An Giang; việc xử lý cán bộ, đảng
viên tiêu cực trong vụ án thi tuyển công chức tại tỉnh Phú Yên; việc xử lý
cán bộ, đảng viên tiêu cực trong việc giảm thời hạn chấp hành hình phạt tù
đối với Phan Sào Nam.
Đưa ra xét xử 5 vụ án trọng
điểm:
- Vụ án “Vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản Nhà nước gây thất thoát,
lãng phí; Vi phạm các quy định về quản lý đất đai” xảy ra tại Bộ Công thương
và Tổng Công ty Bia-Rượu-Nước giải khát Sài Gòn (Sabeco) liên quan đến dự án
2-4-6 Hai Bà Trưng, Quận 1, TP.HCM.
- Vụ án “Buôn lậu; Vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng; Vi
phạm quy định về đấu thầu gây hậu quả nghiêm trọng” xảy ra tại Công ty Nhật
Cường và một số đơn vị liên quan.
- Vụ án “Đưa hối lộ; Môi giới hối lộ; Nhận hối lộ” liên quan đến Phan Văn Anh
Vũ.
- Vụ án “Vi phạm quy định về đầu tư công trình xây dựng gây hậu quả nghiêm
trọng; Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ” xảy ra tại
Công ty Cổ phần hóa dầu và nhiên liệu sinh học dầu khí Ethanol Phú Thọ và
Tổng Công ty xây lắp dầu khí Việt Nam.
- Vụ án “Vi phạm quy định về đầu tư công trình xây dựng gây hậu quả nghiêm
trọng; Vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản Nhà nước gây thất thoát, lãng
phí” xảy ra tại Dự án cải tạo và mở rộng sản xuất giai đoạn 2 - Công ty Gang
thép Thái Nguyên.
Khi
quan chức bắt tay với ‘những kẻ rình mồi’ trong đấu thầu đất
Cập nhậtlúc 10:25
Đất đai là tài
sản có giá trị lớn, là “miếng mồi béo bở” mà nhiều “con mồi” rình mò. Muốn
thâu tóm được trước hết phải thâu tóm người có quyền quản lý “miếng mồi” đó.
Thời gian gần đây, nhiều vụ sai phạm về đấu thầu,
đấu giá quyền sử dụng đất được phanh phui, xử lý; những bị can bị
khởi tố hầu hết là người đứng đầu, lãnh đạo, người làm việc
trong các cơ quan, tổ chức.
Ngày 30/6, CQĐT Bộ Công an (C03) khởi tố, bắt tạm giam
hàng loạt nguyên lãnh đạo, lãnh đạo ở tỉnh Bình Dương để điều tra tội Vi phạm
quy định về quản lý, sử dụng tài sản Nhà nước gây thất thoát, lãng phí.
Trong đó có ông Trần Thanh Liêm, nguyên Chủ tịch UBND tỉnh
Bình Dương; Nguyễn Thanh Trúc, nguyên Chánh Văn phòng UBND tỉnh Bình Dương,
hiện là Phó Chủ tịch UBND tỉnh Bình Dương.
6 bị can là lãnh
đạo, nguyên lãnh đạo Tỉnh ủy, UBND tỉnh Bình Dương bị Bộ Công an khởi tố,
bắt giam
Cũng trong tháng 6, Công an TP.HCM khởi tố 4 bị can liên
quan đến vụ bán rẻ 32ha đất công cho Công ty Quốc Cường Gia Lai. Trong số các
bị can có ông Tất Thành Cang (nguyên Phó Bí thư thường trực Thành ủy TP.HCM).
Gần đây nhất, Công an Hà Nội đã khởi tố, tạm giam bà
Nguyễn Thị Loan (Chủ tịch HĐQT Công ty CP Y dược Vimedimex) và đồng phạm để
điều tra tội Vi phạm quy định về hoạt động bán đấu giá tài sản.
Điều tra ban đầu cho thấy, Công ty Thẩm định giá và đầu tư
Hà Nội xác định khu đất 5ha ở xã Cổ Dương, Đông Anh có giá trị bán đấu giá
khoảng 500 tỷ đồng.
Nhưng các bị can đã lập khống phiếu khảo sát để đưa vào hồ
sơ thẩm định giá và hạ giá trị khu đất xuống còn 300 tỷ đồng. Một công ty do
bà Loan nắm quyền chi phối trúng đấu giá khu đất với mức hơn 20 triệu đồng/m2.
Chỉ 1 tháng sau khi được bàn giao đất, bà Loan đã bán khu
đất trên với giá từ 80 triệu đồng/m2, có thửa cao nhất lên tới 110 triệu
đồng/m2.
Tham nhũng tinh vi và những kẽ hở trong
đấu thầu đất
Trao đổi với VietNamNet, luật sư Đặng Hoài Vũ - Trưởng văn
phòng Luật sư Đặng Hoài Vũ và đồng sự cho rằng, án tham nhũng về đất đai,
thường xuất phát từ những cán bộ cấp cao, nắm quyền điều hành chi phối và có
mối quan hệ rộng.
Luật sư Đặng Hoài
Vũ
Vì vậy, sai phạm xảy ra rất ít khi bị phát hiện, cho đến
khi tội phạm đã hoàn thành, sau khi bị tố cáo, thanh tra, kiểm tra. Do đó, có
thể nói dạng tội phạm này là một kiểu tham nhũng tinh vi.
Nhắc đến các kẽ hở trong đấu thầu đất, luật sư Đặng Hoài
Vũ đưa ra quan điểm: Các quy định của pháp luật hiện hành cho thấy, Chủ tịch
UBND cấp tỉnh là người phê duyệt giá đất khởi điểm do Sở Tài chính và Sở Tài
nguyên & Môi trường xác định dựa trên bảng giá đất. Và hiện nay, bảng giá
đất có sự chênh lệch rất lớn so với giá thị trường.
Việc phê duyệt giá đất khởi điểm được quyết định bởi một
cá nhân nên có thể có sự không minh bạch về mức giá khởi điểm này.
Ngoài ra, các tổ chức cá nhân có thể lợi dụng quy định về
các trường hợp không phải đấu giá quyền sử dụng đất, để nhận đất không thông
qua đấu giá, sau đó, chuyển mục đích sử dụng đất.
Bên cạnh đó, quy định về trường hợp ngoại lệ trong việc
đấu giá quyền sử dụng đất cũng có thể tạo ra lỗ hổng cho các cá nhân có chức
vụ, quyền hạn không công khai việc đấu giá quyền sử dụng đất, mà vì mục đích
vụ lợi, chỉ đưa một cá nhân, tổ chức tham gia đấu giá.
Theo tiến sĩ, luật sư Đặng Văn Cường - Trưởng văn phòng
Luật sư Chính pháp: trong các vụ vi phạm về đấu thầu, hành vi thông
thầu với nhà thầu có mối quan hệ “sân sau”, không dựa trên uy tín
và năng lực thực sự của nhà thầu.
Tiến sỹ, luật sư
Đặng Văn Cường
Chính những cán bộ giữ “quyền cao” ở các cơ quan,
tổ chức mắc sai phạm, và càng am hiểu về chính sách quản lý kinh
tế- xã hội thì càng có kinh nghiệm đối phó, né tránh, tẩu tán tài
sản trục lợi được.
Luật sư Đặng Văn Cường cho rằng, các vụ án sai phạm
trong lĩnh vực đất đai hầu hết có sự tiếp tay của quan chức trong việc giao
đất, cho thuê đất, chuyển nhượng đất, chuyển mục đích sử dụng đất trái pháp
luật, hô biến “đất vàng” của Nhà nước thành tài sản tư với mức giá “ưu đãi”.
Một trong số nguyên nhân khiến quan chức tiếp tay
cho ‘những kẻ rình mồi’ trong đấu thầu đất là sự suy thoái về mặt đạo
đức, bị cám dỗ của cuộc sống “quật ngã”. Thứ nữa là năng lực, trình độ của
cán bộ một số nơi còn bộc lộ nhiều yếu kém.
“Phải thừa nhận rằng đất đai là tài sản có giá trị lớn, là
“miếng mồi béo bở” mà nhiều “con mồi” rình mò. Muốn thâu tóm được miếng mồi
thì trước hết phải thâu tóm người quản lý, thâu tóm người có quyền lực quản
lý “miếng mồi” đó.
Quyền lực nhà nước trao cho một số cá nhân, cán bộ đôi khi
chính là con dao 2 lưỡi, đó vừa là quyền hạn nhưng nó cũng là trách nhiệm to
lớn, nếu như không có đủ trí tuệ, bản lĩnh thì sẽ rất dễ bị quyền lực điều
khiển, hậu quả khôn lường”, lời ông Cường.
Nhắc đến lỗ hổng pháp luật trong đấu thầu đất, luật sư
Đặng Văn Cường cho rằng, pháp luật đất đai hiện hành chỉ quy định việc đấu
giá quyền sử dụng đất đối với trường hợp giao đất, cho thuê đất mà chưa quy
định chặt chẽ, bắt buộc phải đấu giá đối với đất do doanh nghiệp đang quản
lý, sử dụng khi chuyển mục đích sử dụng.
Việc quy định về đối tượng được giao đất, cho thuê đất không
qua đấu giá tại Khoản 2 Điều 118 của Luật Đất đai cũng còn khá rộng, chưa cụ
thể.
Cộng với đó là những bất cập, thiếu minh bạch trong việc
xác định giá đất không sát giá thị trường là kẽ hở cho tiêu cực, gây thất
thoát ngân sách nhà nước khi chuyển quyền sử dụng đất từ doanh nghiệp nhà
nước sang tư nhân.
Bên cạnh đó, thẩm định giá, khung giá đất đang là
vấn đề được quan tâm nhiều nhất trong việc sửa đổi Luật đất đai
2013.
Vẫn theo luật sư Đặng Văn Cường, công tác quản lý nhà
nước về hoạt động đấu giá quyền sử dụng đất vẫn đang bộc lộ nhiều lúng túng,
bất cập; một số bộ phận đã lợi dụng kẽ hở của pháp luật cũng như sự bất cập,
thiếu chặt chẽ trong công tác quản lý của cơ quan quản lý nhà nước có thẩm
quyền để thông đồng, móc ngoặc, dìm giá khi đấu giá quyền sử dụng đất
gây thiệt hại cho Nhà nước, tập thể và cá nhân.
Vì vậy, để đảm bảo quyền, lợi ích hợp pháp đối với các chủ
thể trong hoạt động đấu giá quyền sử dụng đất, cần tạo hành lang pháp lý cho
các chủ thể khi tham gia hoạt động đấu giá quyền sử dụng đất, bảo đảm minh
bạch và bình đẳng trước pháp luật.
"Nếu để việc đối xử bất bình đẳng, vi phạm
trong đấu thầu kéo dài, trở nên phổ biến sẽ dẫn đến không đảm bảo
tính công bằng, minh bạch và cạnh tranh lành mạnh trong hoạt động
đầu tư.
Những sai phạm này sẽ làm méo mó chủ trương,
chính sách, không phát huy hết được vai trò của các thành phần kinh
tế trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa",
Tiến sỹ, luật sư Đặng Văn Cường cho hay.
Các doanh nghiệp (DN) đều đề xuất cần nâng quy mô gói hỗ trợ, giúp DN
nhận được "tiền tươi thóc thật" bởi tài chính hiện nay như là
"oxy" cứu DN trong giai đoạn phục hồi kinh tế.
Loạt cửa hàng đóng cửa, rao cho thuê mặt bằng trên
đường Phan Đăng Lưu (quận Phú Nhuận, TP.HCM) hồi tháng 3-2020 - Ảnh: DUYÊN
PHAN
Theo tôi, Việt Nam có thể nới lỏng chính sách tài khóa, chấp nhận
bội chi ngân sách tăng, song cần kiểm soát lạm phát để tránh việc các gói hỗ
trợ không phát huy tác dụng, thậm chí tác dụng ngược.
Các doanh nghiệp đề xuất phân nhóm để hỗ trợ cho những doanh
nghiệp chịu thiệt hại nặng nhất. Trong đó doanh nghiệp ở TP.HCM và các tỉnh
phía Nam đang cần trợ lực mạnh nhất. Cần có sự hỗ trợ riêng cho doanh nghiệp
các địa phương áp dụng Chỉ thị 16, tránh sự cào bằng trong chính sách.
Ngoài ra có thể hỗ trợ ngược lại cho những doanh nghiệp đã tích
cực đóng thuế thu nhập doanh nghiệp trong những năm trước đây. Các năm
trước doanh nghiệp đóng thuế, năm nay khó khăn nên có thể hoàn lại theo một
tỉ lệ nhất định tùy vào ngân sách, có thể "thối lại" 10%, 20%...
theo một cơ sở rõ ràng.
Đầu tư công giai đoạn 2021 - 2025 với số tiền trên 2,87 triệu tỉ
đồng đã được Quốc hội thông qua, cần rà lại xem có những khoản nào hiện chưa
có danh mục dự án chưa được duyệt, chưa có hồ sơ thì tạm thời dừng lại.
Cắt giảm các khoản này sẽ dôi ra khoảng vài chục ngàn tỉ đồng đưa
ra hỗ trợ lãi suất cho doanh nghiệp vay vốn.
Khi đó, tùy theo khả năng cắt giảm đầu tư công, ngân sách sẽ hỗ
trợ 10.000 - 20.000 tỉ đồng. Chẳng hạn nếu gói hỗ trợ lãi suất quy mô 20.000
tỉ đồng với mức hỗ trợ lãi suất 2% của dư nợ vay thì doanh nghiệp sẽ vay được
1 triệu tỉ đồng.
Bên cạnh đó, trong chính sách tài khóa có thể cân nhắc củng cố
lại Quỹ bảo lãnh tín dụng để hỗ trợ DN tiếp cận vốn, bởi hiện nay nhiều doanh
nghiệp không còn tài sản thế chấp.
Một điều hết sức lưu ý là việc hỗ trợ lãi suất chỉ có ý nghĩa khi
kiểm soát được lạm phát tốt để lãi suất thị trường không tăng. Nếu hỗ trợ mà
lãi suất thị trường tăng thì việc hỗ trợ vô nghĩa.
Nếu dự kiến lãi suất thị trường 8%, Nhà nước hỗ trợ 2%, người vay
chịu 6%. Song nếu điều hành không tốt giữa chính sách tài khóa và chính sách
tiền tệ sẽ khiến lạm phát bùng lên, lúc đó lãi suất thị trường tăng, lên tới 10
- 12%, thì việc bù 2% cũng khiến doanh nghiệpchịu lãi suất lên đến 8%. Vậy
thôi thà đừng bù, giữ nguyên lãi suất như trước đây tốt hơn.
Trong trường hợp này còn tùy thuộc vào sự phối, kết hợp chính
sách tài khóa và chính sách tiền tệ để làm sao kéo giảm, ít ra là giữ được
lãi suất, không nên để mặt bằng lãi suất lên, đó là vấn đề thách thức trong
điều hành hiện nay.
Cuộc khủng hoảng tài chính, suy thoái kinh tế toàn cầu giai đoạn
2008 - 2009 tác động mạnh đối với Việt Nam. Việt Nam chịu tác động bởi lạm
phát kép, vừa lạm phát của thế giới vừa giá đôla tăng, trong khi Việt Nam là
nước nhập siêu.
Việt Nam tái cơ cấu liên tục từ 2011 nên hiện đã ổn hơn, nhưng
bối cảnh mới đặt chúng ta vào thách thức mới.
COVID-19 làm đứt gãy chuỗi cung ứng nên giá cả trên thế giới
tăng. Cơn sốt về năng lượng cũng tác động trực tiếp đến Việt Nam, giá các mặt
hàng khác cũng leo thang. Tôi cho rằng Việt Nam hiện có phần đỡ hơn là kinh
tế vĩ mô đang ở thời điểm ổn định, nhưng nếu không rút ra bài học trước đây thì
sẽ rơi vào tình trạng lạm phát. Do đó Việt Nam phải nhìn nhận được vấn đề để
"phòng thủ", phải giữ cho được ổn định kinh tế vĩ mô để giữ lạm
phát, giữ tỉ giá.
Nhà
báo Nguyễn Đức Hiển đề nghị khởi tố bà Phương Hằng
Cập
nhậtlúc 15:47
Ngày 17/11, ông
Nguyễn Đức Hiển - Phó Tổng Biên tập báo Pháp luật TPHCM - đã gửi đơn đề nghị
khởi tố bà Nguyễn Phương Hằng đến cơ quan Cảnh sát điều tra, Công an tỉnh
Bình Dương.
Theo đó, ông Hiển đề nghị cơ quan công
an khởi tố bà Nguyễn Phương Hằng về việc làm nhục người khác; vu khống; lợi
dụng các quyền tự do dân chủ xâm phạm lợi ích nhà nước, quyền, lợi ích hợp
pháp của tổ chức, cá nhân.
Trong đơn gửi nhà chức trách, ông Hiển
cho biết sự việc bắt đầu kể từ khi ông trả lời phỏng vấn với Báo điện tử Đài
Tiếng Nói Việt Nam (VOV), về các phát ngôn thiếu chuẩn mực của bà Hằng trên
các nền tảng mạng xã hội với chủ đề "không thể cho mình quyền xúc phạm
bất kỳ ai trên mạng".
Ông Nguyễn Đức Hiển đề nghị khởi tố bà
Nguyễn Phương Hằng (Ảnh: NVCC).
Theo ông Hiển, nội dung chính của bài
phỏng vấn là quan điểm, nhận định pháp lý của cá nhân ông đối với hành vi của
bà Hằng, phù hợp với các quy phạm pháp luật dựa trên góc độ nghiên cứu, trao
đổi học thuật và quy định của pháp luật báo chí.
Nhưng bà Hằng đã cho rằng bài phỏng vấn
trên của ông thể hiện sự công kích, gán ghép, quy buộc cho bà phải đi tù. Từ
đó, bà Hằng sử dụng các ngôn từ nhục mạ, bịa đặt, vu khống, xúc phạm danh dự,
nhân phẩm của ông và vợ ông. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến quyền và lợi
ích hợp pháp của ông và gia đình, kéo theo nhiều hệ lụy đặc biệt nghiêm
trọng.
Ông Hiển cho rằng, việc bà Hằng lợi
dụng quyền tự do dân chủ, sử dụng mạng máy tính, công nghệ thông tin để tuyên
truyền thông tin sai sự thật, bịa đặt, nhằm mục đích vu khống, xúc phạm danh
dự nhân phẩm của mình và gia đình.
"Tôi là nhà báo, là Hội viên Hội
nhà báo Việt Nam, là Phó tổng biên tập Báo Pháp Luật TPHCM. Việc bà Hằng xúc
phạm, vu khống cá nhân tôi và các hoạt động nghề nghiệp của tôi đã trực tiếp
gây ảnh hưởng tới hoạt động bình thường và uy tín của các tổ chức mà tôi là
thành viên" - ông Hiển nêu trong đơn.
Về dân sự, ông Hiển đề nghị giải quyết
theo quy định của Bộ luật Dân sự và yêu cầu bà Hằng công khai xin lỗi.
Phó Tổng Biên tập báo Pháp luật TPHCM
đề nghị cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Bình Dương nhanh chóng xác
minh thông tin để sớm khởi tố vụ án, khởi tố bà Nguyễn Phương Hằng, nhằm bảo
vệ danh dự nhân phẩm của mình và gia đình.
Bài đăng
