12:09

Đến Hội An xem người dân chống tham nhũng

SGTT.VN - Không chọn sự nhàn rỗi sau khi về hưu, bà Lê Thị Ngưỡng, 64 tuổi (phường Tân An, TP Hội An, Quảng Nam) dành nhiều thời gian cho công tác trong ban giám sát đầu tư cộng đồng của phường. Công việc của bà Ngưỡng là theo dõi các công trình xây dựng công cộng có sử dụng vốn nhà nước trên địa bàn như làm đường sá, chợ, nhà văn hoá… có được đảm bảo đúng kỹ thuật, định mức vật tư hay không.

Khi công trình ở giữa lòng dân

Bà Lê Thị Ngưỡng tại kiốt Tân Thanh.

Dự kiến đi vào hoạt động cuối tháng 3 này, kiốt Tân Thanh (tổng vốn đầu tư 2,6 tỉ đồng) trong quá trình xây dựng cũng có khá nhiều vấn đề. Bà Ngưỡng kể, “Khi tôi đến kiểm tra, đứng dưới trông lên thì thấy một số cây xà gồ không đảm bảo quy chuẩn, hai đầu cây đủ kích thước nhưng ở giữa bị lõm. Lúc đó tôi mới nhờ mấy anh ở HĐND của phường có kinh nghiệm về gỗ, trèo lên kiểm tra thì phát hiện đúng như vậy. Tôi có mặt ở đó thì bên thi công chở cây về, nhưng sau đó họ lại đưa mấy cây bị lỗi lên. Tôi phải kiểm tra đến ba lần, đề nghị cả chủ đầu tư, tư vấn giám sát trèo lên xem cho khách quan, khi đó họ mới chấp nhận thay thế”.

“Khó khăn nhất là làm sao thuyết phục được bên thi công và chủ đầu tư sửa những lỗi sai quy cách như vậy. Tôi thì không ưa đao to búa lớn, chỉ nói rằng công trình nằm ở giữa lòng nhân dân, có giá trị lớn, nếu có vấn đề gì sau này thì ảnh hưởng tới ban quản lý, ảnh hưởng tới phường”, bà Ngưỡng chia sẻ. Bà nói: “Quan điểm của tôi là thấy gì sai thì đề nghị khắc phục ngay, chứ không đợi làm xong mới nói sẽ tổn thất tiền của nhà nước, tốn kém cho bên thi công. Trong trường hợp bên chủ đầu tư không hợp tác, tôi phải gọi lên HĐND thành phố, lên ban quản lý công trình, phòng quản lý đô thị thì mấy anh mới thừa nhận là mình làm ẩu và sửa”.

Sau khi nghỉ làm kinh doanh hàng xuất khẩu và khách sạn, từ năm 2009, bà Ngưỡng tham gia ban giám sát xây dựng cộng đồng của phường Tân An, giám sát xây dựng nhiều công trình, trong đó tiêu biểu là đường Nguyễn Công Trứ, đường Lê Hồng Phong mà theo bà “đến giờ thành phố vẫn hài lòng nhất”. Và để phát hiện những lỗi đầm không kỹ, độ dày của bêtông không đúng… thì bà Ngưỡng chủ yếu vẫn dựa vào cảm nhận cá nhân.

Thế nhưng “cảm nhận cá nhân” ấy đến năm 2012 đã có đôi chút khác biệt, khi bà tham gia các lớp tập huấn nâng cao nghiệp vụ và kỹ năng giám sát do Thanh tra tỉnh Quảng Nam tổ chức. Qua các cuộc hội thảo, trao đổi, bà Ngưỡng có hiểu biết thêm về chuyên môn ngành xây dựng, các thông số kỹ thuật, bản vẽ, chuyên môn tài chính, kiến thức về đất đai, quy hoạch… Bên cạnh đó, các giám sát viên như bà cũng có thể gọi đến đường dây nóng của Thanh tra tỉnh nhờ tư vấn cách kiểm tra các công trình bất cứ khi nào.

Đề án trúng giải

Ý tưởng thắt chặt mối liên hệ với người dân này của Thanh tra tỉnh Quảng Nam thực chất là đề án “Nâng cao năng lực giám sát của ban giám sát đầu tư cộng đồng”, lọt vào danh sách 34 đề án trúng giải “Sáng kiến phòng chống tham nhũng Việt Nam 2011”, gọi tắt là VACI. Sáng kiến do Thanh tra Chính phủ và ngân hàng Thế giới (WB) đồng tổ chức, với sự tài trợ của bộ Phát triển quốc tế Vương quốc Anh (DFID), cơ quan phát triển Úc, sứ quán Canada, sứ quán Đan Mạch, sứ quán Phần Lan.

Với tổng kinh phí tài trợ nhận được là 290 triệu đồng, Thanh tra tỉnh Quảng Nam đã triển khai các hoạt động nêu trên tại 41 ban giám sát thuộc 41 xã, phường, thị trấn thuộc Núi Thành, Phú Ninh và Hội An (trên tổng số 244 xã, phường của tỉnh), với số thành viên của ban giám sát lên đến 200 người. Đề án cũng đưa ra quy định là không chọn giám sát viên là người bà con với chủ tịch xã, phường, hay có liên hệ với người nhận thầu thi công.

Vì lợi ích chung của cộng đồng Đáng chú ý, với tổng số tiền 290 triệu đồng do WB và các cơ quan tài trợ, Thanh tra tỉnh chỉ có thể chi 2 triệu đồng cho mỗi ban giám sát trong một năm. Và để chung tay, UBND thành phố Hội An đã chi thêm 3 triệu đồng cho mỗi ban. Mặc dù vậy, khoản kinh phí 5 triệu đồng/năm, với cơ cấu mỗi ban giám sát có 5 – 7 người, thậm chí lên đến 11 người thì số tiền trên chỉ đủ tiền trà nước cho họ. Thế nhưng băn khoăn lớn nhất của các giám sát viên khi được hỏi chỉ là chưa đủ trình độ, năng lực chuyên môn, nếu như công trình phức tạp thì “không lại” được với chủ đầu tư và thi công. Nói như ông Mai Trinh (phường Tân An) hay ông Nguyễn Văn Mại (phường Cẩm Châu), những người có thâm niên hơn bà Ngưỡng (từ năm 2003), thì động lực chính để họ kiên trì với vai trò giám sát này là vì lợi ích chung của cộng đồng, và họ cũng được gia đình ủng hộ, tạo điều kiện hết mức. “Nếu vẫn được tín nhiệm bầu thì tôi còn làm tiếp, nếu có ốm đau mới xin thôi”, bà Ngưỡng tâm sự.

Theo lời ông Phan Việt Cường, chánh Thanh tra tỉnh, cái được lớn nhất khi thực hiện dự án chính là thông tin kịp thời từ các ban giám sát cộng đồng ở địa phương, giúp Thanh tra tỉnh lên kế hoạch thanh tra các công trình đầu tư công nhanh chóng, nhất là trong bối cảnh các ban giám sát này không trực thuộc Thanh tra tỉnh, mà có liên hệ với Mặt trận tổ quốc phường. Đặc biệt, trong năm 2012, Thanh tra tỉnh ghi nhận hầu như không có đơn thư tố cáo trong đầu tư xây dựng cơ bản.

Chủ tịch UBND TP Hội An, ông Lê Văn Giảng, chia sẻ, thực tế các công trình xây dựng cơ bản có giá trị đầu tư lớn dễ dẫn tới tham nhũng, bớt xén. Trong khi việc giảm thiểu và loại trừ khá khó khăn. Chính vì thế, nếu biết khơi dậy các ban giám sát cộng đồng, tạo điều kiện cho họ hoạt động thì sẽ có sức mạnh. Tại Hội An, các giám sát viên giám sát cả việc khảo sát, lập dự án, thi công. Bởi có những hạng mục không cần thiết, gây lãng phí, do động cơ lợi ích cục bộ nhóm.

Hiện nay Hội An rất quan tâm đến hoạt động của giám sát cộng đồng, những người tham gia rất có trách nhiệm và khách quan. Thậm chí có nhiều người say mê, chủ yếu là những người đã về hưu, làm công tác “vác tù và hàng tổng”. Tuy nhiên lại có hạn chế là ít người có năng lực chuyên môn (về xây dựng, tài chính…)

Bà Victoria Kwa Kwa, giám đốc WB tại Việt Nam, từng chia sẻ: “Các sáng kiến chống tham nhũng giúp chúng ta tin tưởng rằng dù tham nhũng là vấn đề nghiêm trọng nhưng vẫn có thể làm được, vẫn có những tia sáng trên chặng đường dài”.

BÀI VÀ ẢNH: VIỆT ANH