08:28
|
Xăng
dầu, điện, gas... đồng loạt tăng giá
Cần lập ủy ban giám sát thị trường
TT - Trước tình
hình hàng loạt mặt hàng thiết yếu như xăng dầu, gas, điện... tăng giá, TS
Nguyễn Đình Cung, viện phó Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế trung ương, cho
rằng do thị trường chưa vận hành thật sự, còn tồn tại những doanh nghiệp
thống lĩnh thị trường nên đề nghị lập cơ quan giám sát độc lập để giám sát
thị trường.
Trao đổi với Tuổi Trẻ, ông Cung nói:
- Việc tăng giá điện, xăng dầu, gas... thời gian gần đây là một
đòn đánh mạnh vào nhiều doanh nghiệp. Cứ nói tăng giá như thế chỉ tăng 0,25%
giá thành thôi nhưng áp lực thực tế lên doanh nghiệp cũng đã rất lớn rồi. Họ
đang chịu lỗ, đáng ra cần giảm giá đầu vào nhưng giá tăng có thể khiến nhiều
doanh nghiệp khó khăn hơn. Bởi họ không thể tăng giá mà người dân vẫn phải
mua như các doanh nghiệp điện, xăng dầu...
* VN đã theo cơ chế thị trường mấy chục
năm, nay giá xăng dầu, điện... cũng phải theo thị trường, thưa ông?
- Tôi rất ủng hộ việc xăng dầu hay điện, than vận hành theo cơ
chế thị trường. Nhưng đầu tiên là phải để thị trường vận hành theo đúng quy
luật đã. Khi thị trường đã vận hành đúng rồi thì giá mới là kết quả của thị
trường. Chứ cho giá theo thị trường trước, nhưng cơ chế vận hành vẫn chưa
thật sự thị trường là không hẳn đúng. Hiện nay, mỗi khi giá tăng, người dân
vẫn băn khoăn bởi các cơ quan nhà nước chưa tạo ra được một thị trường vận
hành theo đúng nghĩa. Đây là lỗi của quản lý nhà nước.
Chẳng hạn như xăng dầu, Petrolimex vẫn chiếm tới khoảng 60% thị
phần. Có quan chức khẳng định họ không độc quyền, nhưng về nguyên tắc, đã
chiếm 60% thị phần thì dù không độc quyền doanh nghiệp vẫn ở vị trí thống
lĩnh thị trường, và họ có thể trở thành người quyết định giá. Khi phải cạnh
tranh đích thực, doanh nghiệp sẽ buộc phải xem xét lại hệ thống của mình, chỗ
nào chưa hiệu quả thì cắt, chi phí phải giảm tối đa, quản trị buộc phải theo
quy luật khắt khe... Thậm chí đôi khi lỗ họ cũng không dám tăng giá, chứ
không phải cứ có khó khăn gì lại kiến nghị Nhà nước tháo gỡ và chỉ trông vào
tăng giá.
* Hiện đã có các cơ quan như Cục Quản lý giá của Bộ Tài chính hay
Cục Quản lý cạnh tranh, Vụ Thị trường trong nước của Bộ Công thương giám sát
hoạt động xăng dầu, điện... Như thế vẫn chưa đủ để giá thật sự theo thị
trường?
- Hiện cứ nói Cục Quản lý giá đã độc lập rồi, nhưng tôi cho rằng
không nên duy trì một cơ quan như thế. Giá chỉ là sản phẩm cuối cùng của một
quá trình, phương thức kinh doanh. Anh không quản nổi quá trình kinh doanh
của họ mà lại đi quyết giá thì có ổn? Chúng ta cần một cơ quan giám sát thị
trường mà giá chỉ là một khâu trong đó. Còn Bộ Công thương cũng như các bộ
khác hiện đang đảm nhiệm chức năng “3 trong 1”: vừa là chủ sở hữu doanh
nghiệp nhà nước, vừa là người giám sát thị trường, lại vừa là nhà làm chính
sách cho thị trường. Các chức năng này có thể xung đột nhau, khi điều hành
các cơ quan nhà nước dễ giải quyết sự việc trên vai trò chủ sở hữu doanh
nghiệp, phản ánh tiếng nói doanh nghiệp. Vì vậy, để tránh các rủi ro, tôi cho
rằng tốt nhất cần thành lập một ủy ban độc lập giám sát thị trường đủ mạnh.
Chính phủ có thể ra các cơ chế ưu đãi cho doanh nghiệp A, doanh nghiệp B. Ủy
ban giám sát đó nên thuộc Quốc hội, độc lập với Chính phủ và phải có quyền ra
chính sách để thị trường thật sự vận hành.
* Như thế lại phải ra một cơ quan hành chính nữa?
- Hiện VN có nhiều cơ quan, như Cục Quản lý giá, Cục Quản lý cạnh
tranh hay Cục Điều tiết điện lực... nằm trong các bộ, vai trò thấp, mỗi anh
quản một khúc. Tôi cho rằng nên tập hợp các cơ quan có chức năng quản lý thị
trường lại với nhau. Nhật Bản hay hầu hết các nước đều có ủy ban giám sát thị
trường hoặc ủy ban kiểm soát độc quyền. Cơ chế trên sẽ giúp các bộ tránh được
một lúc đảm nhiệm chức năng “3 trong 1”. Và nếu tách được các cơ quan giám
sát thị trường ra khỏi các bộ, ta sẽ có giám sát chéo giữa các cơ quan nhà
nước với nhau.
* Nhiều lĩnh vực như điện, than... cũng còn độc quyền và giá luôn
là nỗi lo của người dân. Nhưng việc tách nhỏ tập đoàn để giải quyết độc
quyền, có ý kiến lại cho rằng sẽ đi ngược chủ trương là xây dựng các tập đoàn
mạnh?
- Thật ra, chủ trương đặt ra là xây dựng tập đoàn mạnh, nhưng
cũng nên phải tạo môi trường kinh doanh bình đẳng. Nhà nước với vai trò chủ
sở hữu có thể muốn doanh nghiệp nhà nước càng mạnh càng tốt. Nhưng Nhà nước
với vai trò điều phối thị trường thì phải tạo môi trường cạnh tranh tốt. Mà
thị trường có một người chiếm hầu hết thị phần sẽ khó lòng cạnh tranh. Đã
theo thị trường phải giúp nó vận hành đầy đủ, khi đó tôi nghĩ sẽ giải quyết
được các khúc mắc giữa các bên tham gia thị trường, người tiêu dùng sẽ tin
tưởng, đồng thuận hơn.
* Nếu cứ như hiện nay, giá xăng dầu, điện... có tăng đúng nhịp
thế giới cũng chưa hẳn là giá thị trường tốt nhất?
- Tăng giá người dân nói chung không thích là dễ hiểu bởi liên
quan đến lợi ích của họ. Nhưng đúng là cũng phải xem lại cơ chế thị trường
trong các ngành như xăng dầu, điện, than... Một doanh nghiệp luôn tìm cách
ứng xử phù hợp với vị thế của mình. Khi một doanh nghiệp thống lĩnh thị
trường thì phương thức kinh doanh của họ khác xa với một người phải cạnh
tranh ngang ngửa với một anh khác. Áp lực tái cơ cấu, cắt giảm chi phí... sẽ
khác xa. Về nguyên tắc, doanh nghiệp trên cả thế giới này đều vận hành theo
cách làm cho vị thế của mình ngày càng lớn lên, hạn chế sự gia nhập của anh
khác, cạnh tranh đè bẹp đối thủ để lợi nhuận lúc nào cũng có giới hạn tốt
nhất. Khi đã có vị thế độc tôn thì doanh nghiệp sớm muộn cũng phải có lợi ích
trong đó. Điều này không thể trách doanh nghiệp. Trách nhiệm của Nhà nước là
mở được thị trường để cạnh tranh tốt nhất, loại bỏ rào cản, hạn chế và giám
sát vị thế thống lĩnh nhằm không để xảy ra giá độc quyền bởi giá độc quyền
bao giờ người dân cũng thiệt. Nếu chúng ta không sớm tạo ra các thị trường
cho các mặt hàng thiết yếu, thiếu một cơ quan độc lập giám sát thị trường để
giúp thị trường có thể vận hành đầy đủ, tôi e những thất bại thị trường sẽ ngày
càng nhiều.
CẦM VĂN KÌNH
____________________
Ông Nguyễn Ngọc Tuấn (nguyên thứ trưởng Bộ Tài chính):
Cần công
khai hơn nữa cách tính giá
Theo tôi, để giám sát chặt chẽ đối với những lĩnh vực còn có
doanh nghiệp thống lĩnh thị trường thì từ khâu xây dựng chính sách đến khi
thực hiện phải có thanh tra, kiểm tra. Không chỉ có mặt hàng xăng dầu mà tất
cả mặt hàng, dịch vụ khác mà Nhà nước vẫn phải quản lý, điều hành thì không
thể buông lỏng thanh tra, kiểm tra. Nếu họ giám sát chưa khách quan, chưa tốt
phải có chế tài để buộc họ thực hiện nghiêm.
Còn khi chúng ta điều hành giá xăng dầu theo cơ chế thị trường,
tức là tăng và giảm cùng chiều với giá thế giới là điều hết sức bình thường.
Nhưng phải có sự giám sát chặt chẽ xem mức tăng như thế có đúng không.
Tôi đề nghị Cục Quản lý giá phải công khai quản lý giá xăng
dầu bằng cách đăng tải giá thế giới từng ngày một. Cùng với các loại thuế và
chi phí khác thì mức tăng bao nhiêu là hợp lý. Ngay cả doanh nghiệp, cơ quan
quản lý cũng phải yêu cầu doanh nghiệp công khai cách tính.
Tiến sĩ khoa học Nguyễn Thị Hiền (chuyên gia về giá):
Không còn
độc quyền mới cho cạnh tranh
Cơ quan quản lý đã có nhưng cung cách quản lý như thế nào thôi
chứ không nên thành lập một đơn vị tư vấn độc lập để quản lý giá xăng dầu. Vì
thị trường đang có độc quyền là Tập đoàn Xăng dầu VN chiếm 60% thị phần thì
ai dám chắc đơn vị giám sát độc lập sẽ hoạt động công khai.
Vấn đề ở chỗ việc tăng giảm không hòa nhập với giá thế giới do
chu kỳ tính giá của ta quá lâu. Còn ở các nước, giá thế giới tăng thì lập tức
họ tăng ngay, còn giảm họ cũng điều chỉnh xuống kịp thời. Chính vì vậy, người
dân không hề thắc mắc như ở ta. Theo tôi, chu kỳ tính giá phải ngắn lại,
không phải 30 ngày như hiện nay mà là năm hoặc bảy ngày. Dần dần khi thị
trường không còn doanh nghiệp độc quyền thì chúng ta hoàn toàn để cho doanh
nghiệp cạnh tranh với nhau.
LÊ THANH ghi
GS.TS Nguyễn Vân Nam (chuyên gia về Luật cạnh tranh):
Nghịch lý
chỉ có ở VN
Lâu nay Bộ Tài chính và Bộ Công thương là các cơ quan đảm nhận
vai trò kiểm soát giá các mặt hàng thiết yếu trên thị trường (điện, xăng dầu,
gas...) nhưng cần phải xem lại bản chất công tác kiểm soát giá hiện nay như
thế nào. Cơ quan kiểm soát giá của Chính phủ lâu nay cân nhắc việc tăng hay
giảm giá các sản phẩm thiết yếu này, về cơ bản, là căn cứ theo đề xuất của
doanh nghiệp và theo nguyên tắc đảm bảo doanh nghiệp kinh doanh có lãi. Đây
là nghịch lý mà chắc chỉ có ở VN. Đã là doanh nghiệp dù là tư nhân hay Nhà
nước khi kinh doanh phải chấp nhận lỗ và phải tự chịu trách nhiệm về những
rủi ro trong kinh doanh.
Muốn có giá cả phản ánh đúng quan hệ cung cầu của thị trường
phải có một môi trường cạnh tranh tự do thật sự giữa nhiều doanh nghiệp trong
cùng một mặt hàng. Tuy nhiên, hiện nay ở VN một số mặt hàng thiết yếu như:
điện, xăng dầu, gas... doanh nghiệp nhà nước vẫn giữ vai trò chủ đạo, chưa kể
khung pháp lý cho vấn đề này ở VN vẫn chưa phù hợp, nên việc có một môi
trường cạnh tranh thật sự vẫn chưa thành hiện thực. Vì vậy, việc cơ quan quản
lý đề nghị trao lại cho các doanh nghiệp xăng dầu quyền chủ động quyết định
giá trong bối cảnh hiện nay là vô nghĩa, thậm chí lại để cho doanh nghiệp có
cớ tăng giá vô tội vạ.
Các mặt hàng như điện, nước, xăng dầu có ý nghĩa đặc biệt quan
trọng để đảm bảo cuộc sống hằng ngày của người dân, nền kinh tế, nên việc
kinh doanh cũng phải khác với kinh doanh các mặt hàng khác. Trong môi trường
tự do cạnh tranh, giá cả các mặt hàng này vẫn có lúc cao hơn khả năng mua của
đa số người lao động. Ngay cả đối với những nước phát triển, việc cung cấp
các mặt hàng thiết yếu đó được giao cho những công ty nhà nước thực hiện độc
quyền, độc quyền đáp ứng nhu cầu thiết yếu của người dân chứ không phải độc
quyền kinh doanh. Họ không được phép lấy lợi nhuận làm mục tiêu hoạt động mà
phải đáp ứng tốt nhất nhu cầu thiết yếu của người dân.
Vì vậy, trước mắt rất cần có một ủy ban giám sát độc lập và
hoạt động của ủy ban này không thể là xem xét bảo hộ lợi ích của các doanh
nghiệp nhà nước qua việc tăng giá, mà là có đáp ứng được nhu cầu cấp thiết
của người dân hay không.
ThS Nguyễn Trí Dũng (dự án “Chính sách kinh tế vĩ mô”,
Ủy ban Kinh tế Quốc hội):
Lập ủy ban
độc lập là cần thiết
Tại VN, nhiều sản phẩm thiết yếu như điện, xăng dầu... vẫn do
các tập đoàn, tổng công ty nhà nước cung cấp, một số trường hợp là độc quyền
phân phối. Các doanh nghiệp này trực thuộc các bộ, ngành. Khi một cơ quan
chức năng có quyền quyết định giá, rất có thể doanh nghiệp sẽ có mối quan hệ
chặt chẽ với cơ quan đó cũng như với các cá nhân có trọng trách và đương
nhiên không loại trừ khả năng tạo nhóm lợi ích.
Để thật sự tạo môi trường cạnh tranh và minh bạch, cần tạo sự
cân bằng, đảm bảo có thể kiểm tra được cả sự chấp hành của doanh nghiệp và sự
điều hành của các bộ. Và việc có một ủy ban giám sát độc lập với các bộ quản
lý ngành là cần thiết để tạo sự cân bằng đó. Tôi cho rằng thị trường xăng dầu
cũng như điện hiện nay vẫn chưa thật sự minh bạch nên khi điều chỉnh giá
thường không tạo sự đồng thuận cao. Vì vậy, nên sớm nghiên cứu, thành lập ủy
ban độc lập giám sát thị trường. Tuy nhiên, quan điểm của tôi, cơ quan này
không nhất thiết thuộc Quốc hội mà có thể thuộc Chính phủ.
LÊ
|
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét