12:01

Chiêu chuyển giá của doanh nghiệp FDI

Theo Bộ KH-ĐT, chuyển giá xảy ra không chỉ ở doanh nghiệp kinh doanh thua lỗ mà còn xảy ra ở cả doanh nghiệp có lãi và hoà vốn với mức độ khác nhau. Dấu hiệu nghi ngờ doanh nghiệp chuyển giá được nhìn nhận qua hai đặc điểm là doanh nghiệp lỗ mất vốn chủ sở hữu và doanh nghiệp liên tục lỗ trong nhiều năm nhưng vẫn tiếp tục mở rộng quy mô.

Bộ KH-ĐT vừa công bố một kết quả thanh tra về vấn đề chuyển giá của các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) tại Việt Nam và đã lật tẩy nhiều hành vi chuyển giá, trốn thuế với số lượng và mức độ hết sức nghiêm trọng . Xử lý nhiều doanh nghiệp FDI kêu lỗ Báo Đại Đoàn Kết thời gian qua đã có một số bài viết báo động về thực tế này. Mới đây, Tổng cục Thuế (Bộ Tài chính) qua công tác rà soát, thanh kiểm tra của năm 2011 cho biết, có 1.267 doanh nghiệp có vốn FDI thuộc diện phải kiểm tra việc chuyển giá, trốn thuế. Tính đến tháng 9-2011, toàn ngành đã thực hiện thanh tra 585 doanh nghiệp lỗ, trong đó có 76 doanh nghiệp có dấu hiệu chuyển giá. Ngành Thuế đã có kết luận thanh tra và quyết định xử lý 494 doanh nghiệp lỗ. Kết quả, đã giảm lỗ 3.754 tỷ đồng, truy thu thuế hơn 978 tỷ đồng, giảm khấu trừ 86,9 tỷ, xử phạt 272 tỷ. Một số liệu báo cáo khác của Bộ KH-ĐT cho biết, trong năm 2010, đã thanh kiểm tra thuế tại các doanh nghiệp sản xuất, lắp ráp ô tô và các doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh chè tại Lâm Đồng... truy thu hơn 133 tỷ đồng, giảm lỗ hơn 1.400 tỷ đồng. Cũng trong năm 2010, ngành Thuế đã thanh tra 575 doanh nghiệp FDI (lỗ trong các năm từ 2005-2009), kết quả giảm lỗ hơn 4.000 tỷ đồng và truy thu thuế hơn 212 tỷ đồng. Trong đó, phát hiện 43 doanh nghiệp FDI có quan hệ giao dịch liên kết có dấu hiệu chuyển giá, qua đó xử phạt 37 doanh nghiệp, giảm lỗ 887 tỷ đồng, truy thu thuế và phạt 27 tỷ đồng. Cũng theo Bộ KH-ĐT, chuyển giá xảy ra không chỉ ở doanh nghiệp kinh doanh thua lỗ mà còn xảy ra ở cả doanh nghiệp có lãi và hoà vốn với mức độ khác nhau. Dấu hiệu nghi ngờ doanh nghiệp chuyển giá được nhìn nhận qua hai đặc điểm là doanh nghiệp lỗ mất vốn chủ sở hữu và doanh nghiệp liên tục lỗ trong nhiều năm nhưng vẫn tiếp tục mở rộng quy mô. Theo kết quả điều tra của Bộ Tài chính, tại TP Hồ Chí Minh, có 460/3.890 doanh nghiệp có vốn FDI điều tra báo lỗ quá vốn chủ sở hữu; con số này tại Bình Dương, Đồng Nai lần lượt là 200/1.490 và 72/987. Riêng năm 2010, tỷ lệ doanh nghiệp kê khai lỗ tại TP Hồ Chí Minh là 47%; Bình Dương 50,6%, Đồng Nai 43,2%. Chuyển giá, trốn thuế kể cả làm ăn lỗ hay lãi Bộ KH-ĐT cho biết, qua nghiên cứu bước đầu cho thấy, doanh nghiệp FDI thường thực hiện hoạt động chuyển giá thông qua hai hình thức là chuyển giá lãi và chuyển giá lỗ. Về hình thức chuyển giá lãi, một số doanh nghiệp FDI xin chuyển đổi thành công ty cổ phần. Trong quá trình này, không ít doanh nghiệp đã định giá không xác thực tài sản, làm tăng lợi nhuận để niêm yết sàn giao dịch chứng khoán đồng thời làm cho giá trị cổ phiếu cao khi niêm yết; lợi dụng việc chuyển đổi để "tư bản hoá tài sản”, bán bớt cổ phần, thậm chí chuyển toàn bộ vốn ra khỏi Việt Nam; làm gia tăng lượng cung, gây mất cân đối nghiêm trọng về cung-cầu trên thị trường chứng khoán, ảnh hưởng đến cán cân thanh toán, đặc biệt là dòng vốn FDI thực vào và chuyển ra khỏi Việt Nam. Về chuyển giá lỗ, có các biểu hiện gồm: chuyển giá thông qua việc nâng cao giá trị tài sản góp vốn; chuyển giá thông qua mua bán nguyên vật liệu, bán thành phẩm với công ty mẹ ở nước ngoài hoặc các công ty liên kết; chuyển giá thông qua cung cấp dịch vụ, phí quản lí, phí bản quyền, phí hỗ trợ kỹ thuật; chuyển giá thông qua nâng chi phí cho vay, bảo lãnh; chuyển giá thông qua trả lương, đào tạo, chi phí quảng cáo, bán hàng; chuyển giá thông qua việc điều phối thu nhập giữa các bên liên kết; chuyển giá thông qua các nhà thầu. Theo quy định, nhà đầu tư nước ngoài được góp vốn bằng máy móc, thiết bị, công nghệ, nhưng do hạn chế về năng lực và trình độ thẩm định giá, thiếu thông tin, cơ sở dữ liệu để so sánh nên trong quá trình định giá, những máy móc thiệt bị và công nghệ thường bị đẩy cao hơn so với giá trị thực của nó. Vấn đề này dẫn đến việc khấu hao và thu hồi vốn nhanh hơn, giảm thiểu rủi ro trong đầu tư, trì hoãn nộp thuế thu nhập doanh nghiệp những năm đầu. Ngoài ra, đối với doanh nghiệp liên doanh, ngoài các hệ luỵ trên thì việc làm tăng ảo tỷ lệ góp vốn của nhà đầu tư nước ngoài sẽ ảnh hưởng đến việc quản trị, điều hành trong hội đồng quản trị và cuối cùng là việc phân chia lợi nhuận, tài sản khi kết thúc hợp đồng. Trong khi đó, mục đích của việc chuyển giá thông qua mua bán nguyên vật liệu, bán thành phẩm với công ty mẹ ở nước ngoài hoặc các công ty liên kết là nhằm giảm số thuế thu nhập doanh nghiệp phải nộp, thậm chí gây ra tình trạng lỗ giả, lãi thật, không phải thực hiện nghĩa vụ thuế. Ví dụ như các công ty chè tại Lâm Đồng, đã thực hiện nâng giá hàng hoá, tài sản nhập khẩu từ Đài Loan vào Việt Nam để tăng chi phí, giá trị đầu tư; trong khi đó lại tìm mọi cách hạ giá sản phẩm chè xuất khẩu từ Việt Nam về công ty mẹ ở bản quốc, dẫn đến doanh nghiệp có vốn FDI tại Lâm Đồng thua lỗ liên miên. 5 thách thức chống chuyển giá Bộ KH-ĐT cho biết, trong chống chuyển giá, Việt Nam đang đối mặt với 5 thách thức lớn gồm: khung pháp lý về chuyển giá chưa hoàn thiện; thiếu thông tin; chưa có chế tài xử phạt mang tính răn đe đối với hoạt động chuyển giá, làm giảm hiệu quả quản lý nhà nước; sự phối kết hợp giữa các cơ quan trong việc chia sẻ thông tin còn yếu; thiếu nguồn nhân lực đủ trình độ và hiểu biết về chuyển giá để đối phó với vấn đề này. Thiện Phúc  Nhà nước nên nghiên cứu đánh thuế doanh thu đối với các doanh nghiệp FDI báo cáo lỗ. Căn cứ vào tổng doanh thu của năm kinh doanh đó, tính tỉ lệ % để thu. Ví dụ thu 5%: doanh thu 100 tỉ thì thu 5 tỷ. Mức % bao nhiêu có thể căn cứ vào các doanh nghiệp có điều kiện SXKD tương tự có lãi để áp với DN lỗ. Thương Giang