|
Quảng bá tác
phẩm không phải là "đánh bẫy" công chúng
Cập
nhật lúc 14:45
Ngày nay, việc sử dụng phương tiện
truyền thông để quảng bá tác phẩm văn học, nghệ thuật đã trở nên phổ biến,
được nhìn nhận như là phương thức cần thiết để giới thiệu tác phẩm, và thường
được gọi là PR (public relations - quan hệ công chúng). Tuy nhiên, có thể
nói, hoạt động PR đã và đang nảy sinh một số hiện tượng phản cảm, khiến dư
luận bất bình.
Gần mười năm trước, trước khi chính
thức công diễn, trả lời phỏng vấn của báo chí, một vị đạo diễn sân khấu giới
thiệu vở kịch ông đang dàn dựng sẽ sử dụng nhiều chiêu trò, hé lộ chi tiết
lần đầu ông dựng cảnh "nude trong trăng". Ðồng thời, cho biết vở
diễn chủ yếu dành cho khách nước ngoài, cho người yêu quý nhân vật chính vốn
là người nổi tiếng trong làng thơ; và vở diễn xứng đáng với giá vé 50 USD -
gấp khoảng 20 lần so với giá vé lúc bấy giờ, thậm chí ông còn cho rằng vé cần
bán giá 100 USD, 200 USD, bởi theo ông: "Ðắt xắt ra miếng",
"Tôi thích bán đắt như thế đấy. Tôi muốn khán giả biết rằng để ra mắt vở
kịch này, chúng tôi phải vất vả lặn lội với nghệ thuật như thế nào"! Thế
nhưng từ ngày ra mắt, chưa thấy thống kê bao nhiêu khách nước ngoài đến thưởng
thức vở diễn và trên thực tế, vở diễn chủ yếu dành cho khách mời, lượng vé
bán ra khá khiêm tốn, giá vẫn theo mặt bằng chung. Tuổi thọ của tác phẩm trên
sàn diễn nhà hát cũng ngắn ngủi, kiên nhẫn xem hết vở diễn, nhiều khán giả
ngậm ngùi nhận ra tác phẩm không như kỳ vọng. Tiếp đó, một số bài báo nhận
xét: "Vở diễn nặng, cộng với cái kết hơi nhanh khiến người xem bị hẫng
hụt khi tác phẩm kết thúc", "người xem chỉ mới thấy những mảng
miếng sân khấu rất lành nghề, nhưng vẫn thiếu sự tinh tế cần thiết của ngôn
ngữ thơ"...!
Ngỡ rằng bài học về sự quảng bá quá mức
như vậy sẽ là sự cảnh tỉnh trong việc quảng bá tác phẩm văn học, nghệ thuật;
nhưng hàng chục năm qua, hiện tượng như trở nên phổ biến hơn, công chúng phải
chứng kiến không ít sự kiện PR khiến họ đi từ thất vọng này tới thất vọng
khác. Bởi bên cạnh mặt tích cực cần khuyến khích, hoạt động PR của một số tổ
chức và cá nhân lại rơi vào tình trạng thiếu kiểm chứng nội dung, quảng bá quá
đà, PR bị lạm dụng nhằm thao túng thông tin về tác phẩm. Bạn đọc hẳn chưa
quên buổi ra mắt hoành tráng cuốn Sợi xích của Lê Kiều Như vào năm 2010, tổ
chức tại một khách sạn năm sao ở TP Hồ Chí Minh và quy tụ nhiều tên tuổi được
coi là nổi tiếng. Theo phong cách của "giới showbiz", buổi ra mắt
cuốn sách khá ồn ào, ầm ĩ, tác giả chọn bộ trang phục "thiếu vải"
và dường như cô ca sĩ hết sức tự tin với trang phục "độc đáo" của
mình, nên sau buổi ra mắt sách, nhiều tấm ảnh cô chụp tại đây nhanh chóng la
liệt trên một số trang mạng. Không chỉ thế, ca sĩ còn hào phóng tặng mọi
người 20 phụ bản là các tấm hình "mát mẻ" của cô in kèm cuốn sách.
Ồn ào như thế nhưng cuốn sách đã bị nhà xuất bản thu hồi, tuy nhiên tên tuổi
của nữ ca sĩ - vốn trước đó ít được biết đến, bỗng lại "nổi như
cồn"!
Một thời gian sau, cô xuất hiện tại sự
kiện nào đó là luôn có nhiều người dõi theo và báo chí thị trường hầu như
không bỏ qua. Cùng với đó là những bài trả lời phỏng vấn với ý thanh minh,
những bộ ảnh đoan trang lẫn lả lơi của cô liên tục xuất hiện trên in-tơ-nét.
Rõ ràng, ai thiệt hại thì thiệt hại, dù nhận được thiện cảm hay bị khó chịu
thì nhân vật chính vẫn trở thành một "nghệ danh" được nhắc đến khá
nhiều trong một thời gian dài. Và dường như, cú "mở đường thiếu tính văn
hóa" để nổi tiếng của cô ca sĩ lại được một số người vốn như khuất lấp
trong "làng giải trí" nhanh chóng học theo, coi đó như một cách
thức hữu hiệu để trở nên nổi tiếng.
Cũng dường như, người đi sau lại rút ra
kinh nghiệm, nên có phần chuyên nghiệp hơn, họ không trực tiếp làm PR mà
thông qua công ty tổ chức sự kiện, hoặc nhóm làm truyền thông chuyên nghiệp.
Dẫn tới sự xuất hiện một số công ty truyền thông - tổ chức sự kiện, dù có
hoạt động theo lối "sớm nở tối tàn" thì sự năng nổ có phần thái quá
của họ vẫn giúp cho một số người "bỗng nhiên nổi tiếng" theo chiêu
thức "đốt đền"; kết quả là không ít người trong số đó đã phải hứng
chịu "gạch đá" của dư luận trên mạng. Và điều này ít nhiều tác động
rất tiêu cực đến ý nghĩa lành mạnh của hoạt động PR.
Trong văn học, khi một cuốn sách chuẩn
bị ra mắt, lập tức các bài điểm sách với lời quảng cáo "có cánh" do
bộ phận truyền thông của đơn vị xuất bản soạn sẵn, hoặc đặt hàng người viết,
được gửi tới hòm thư điện tử của phóng viên theo dõi văn hóa, văn học, nghệ
thuật ở nhiều tòa soạn. Căn cứ vào thực trạng có thể nói, phần lớn phóng viên
không tự đọc cuốn sách để viết bài giới thiệu, mà lười nhác chế tác, xào xáo
qua loa từ thông cáo báo chí, ký tên vào đó rồi đăng báo. Vì vậy, không có gì
ngạc nhiên nếu thấy sau khi một cuốn sách xuất bản, trên các tờ báo khác nhau
và tên tác giả khác nhau, lại có những bài báo giới thiệu giống hệt nhau,
không chỉ về nội dung mà cả về câu chữ!
Chưa hết, bên các bài giới thiệu sách,
một số đơn vị, cá nhân có điều kiện, lại chủ động tổ chức họp báo ra mắt tác
phẩm. Tùy vào khả năng tài chính, họ sẽ cân nhắc mức độ hoành tráng của sự
kiện. Nhưng dù nhỏ gọn trong quán cà-phê, dù ở hội trường lớn với nhiều vị
khách nổi tiếng, thì vẫn đủ các bài phê bình đóng thành tập trong đó dư thừa
lời khen tặng có thể khiến người ít am hiểu dễ lầm tưởng một "tài năng
văn chương lớn vừa ra đời", thậm chí căn cứ vào lời khen, thì có lẽ chủ
nhân mới của Nobel văn chương đã xuất hiện! Lại có tác giả nóng vội tới mức
sách chưa xuất bản đã tự làm bài phỏng vấn mình, tự lập ra trang "người
hâm mộ" tác phẩm của mình trên facebook.
Thậm chí trên Bách khoa toàn thư mở Wikipedia,
tại một số trang cá nhân, nội dung chỉ rổn rảng tôn vinh tài năng, đóng góp
của người nào đó cho văn học, nghệ thuật nước nhà. Thí dụ, trang thông tin về
nhà văn nọ, có các dòng dễ gây choáng váng: ông là "nhà thơ song ngữ,
nhà văn nổi tiếng ở Việt
Lại chuyện mới đây, tại một trường đại
học có tiếng ở Hà Nội có tổ chức buổi ra mắt tập thơ của một người đẹp -
doanh nhân. Buổi ra mắt khá hoành tráng, và một nhà phê bình coi tập thơ là
"thứ ánh sáng tươi tắn, tinh khôi rõ ràng, mạch lạc của lý trí"
sáng lên giữa "u ám nhập nhèm u mê, cảm xúc của cánh đồng thơ bát ngát
nhưng mùa lép hạt quê nhà". Ðáng tiếc là tập thơ tuyệt vời đến thế mà
không hiểu tại sao chỉ sau có một hai tháng đã chìm nghỉm trong đời sống văn
học!?
Sự huyên náo, nhộn nhạo trong lĩnh vực
PR dễ thấy nhất là ở trong điện ảnh, ca nhạc. Gần như đã có một công thức
chung: một bộ phim hoặc một an-bum nhạc chuẩn bị ra mắt, các nhân vật chính
liên quan kiểu gì cũng vướng sự cố: khi thì lộ ảnh nóng, khi thì nghi vấn
tình giả - tình thật, khi thì mập mờ giới tính, khi thì hôn nhân có nguy cơ
tan vỡ... Ðôi khi việc sử dụng mấy chiêu thức đó lại dễ khiến liên tưởng đến
sự lố bịch. Rồi một số bộ phim trước khi ra rạp, công chúng phải chứng kiến lễ
mở máy và đóng máy hết sức tốn kém, ồn ào; diễn viên, đạo diễn xuất hiện kín
một số mặt báo với tuyên ngôn như là kiệt tác của điện ảnh sắp sửa ra đời.
Thế nhưng sau khi ra rạp, phần lớn các bộ phim lại làm công chúng thất vọng,
vì họ vừa phải tiếp xúc với một sản phẩm kém. Rồi cách đây khoảng hai năm, có
mấy diễn viên được một hãng rượu mời sang Pháp đến liên hoan phim
Thế nhưng, bài học của mấy người này ít
có tác dụng với người khác, tuyên ngôn gây choáng váng của đạo diễn nọ, diễn
viên kia vẫn xuất hiện đều đều trên mạng. Nếu tin vào các phát ngôn này, có
lẽ không còn phải lo âu về triển vọng của nghệ thuật điện ảnh nước nhà! Gần
đây nhất là ngôn từ để quảng bá sự ra đời của "bộ phim được chờ đợi nhất
trong năm nay, bởi nó hội tụ quá nhiều yếu tố đáng được kỳ vọng", trên
thực tế bộ phim này lại nhận về danh hiệu "thảm họa", với các nhận
xét đại loại như: "Ðây là bộ phim trơn tuột cảm xúc", hay
"Trong nỗ lực giăng làn sương mù phủ lên câu chuyện hình sự giật gân để
làm ra sự bí ẩn, bộ phim vấp phải hàng loạt những sai lầm, vụng về, để cuối
cùng chỉ đốt lên được... đám khói của một bí ẩn giả hiệu, ám lấy người xem
trong gần hai giờ đồng hồ"!
Với xã hội hiện đại, việc các hãng
phim, nhà xuất bản, nhà hát, nhà sản xuất, đoàn (nhóm) nghệ thuật, người mẫu,
ca sĩ,... có bộ phận PR chuyên nghiệp là việc cần thiết, thậm chí là không
thể thiếu. PR giúp cá nhân, tổ chức cung cấp thông tin về tác phẩm văn học,
nghệ thuật, từ đó tác động đến sự quan tâm của công chúng, để được họ tìm
đọc, xem, nghe. Nhưng cần nhận thức rằng, dù PR rùm beng, hoa mỹ đến đâu cũng
không tạo nên giá trị, mà giá trị tác phẩm chỉ được thể hiện qua chính tác
phẩm. Nói cách khác, PR không làm nên giá trị của tác phẩm. Nhầm lẫn, cố tình
nhầm lẫn bản chất, ý nghĩa của PR trong quá trình sử dụng để "làm
hàng", để tạo ra "giá trị giả" là "đánh bẫy" công
chúng, nếu không nói là "đánh lừa" công chúng.
Xét từ phương diện nào thì PR cũng là
một hành vi văn hóa được thực hành trước cộng đồng, vì vậy sự lạm dụng PR,
hoặc sử dụng chiêu trò dối trá trong PR là thiếu văn hóa, sớm hay muộn sẽ bị
lật tẩy. Mà một khi uy tín đã mất thì không dễ lấy lại được. Thế nên trước
khi tiến hành PR cho tác phẩm, mỗi tổ chức, cá nhân cần lựa chọn để tìm ra
cách thức vừa có hiệu quả, vừa có văn hóa.
(Theo Nhân dân) THÀNH
|
Trang
▼
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét