09:53
|
Vẫn là bất cập
của cơ chế nhà nước thu hồi đất và quyết định giá đất
Phải loại bỏ nguy cơ tham nhũng
SGTT.VN - Những khiếm
khuyết của Luật Đất đai hiện hành và việc thực thi pháp luật đất đai đang gây
nhiều bức xúc cho dân. Việc giải quyết các bức xúc này chính là mục tiêu của
việc xây dựng Luật Đất đai sửa đổi. Cho đến nay, các bức xúc tập trung vào ba
nhóm vấn đề chủ yếu: một là sự chật hẹp về thời hạn và hạn điền sử dụng đất
nông nghiệp làm cho nông dân thiếu yên tâm, không tạo được động lực trong
phát triển kinh tế nông nghiệp và xã hội nông thôn; hai là tham nhũng trong
quản lý đất đai vẫn đang ở nhóm đầu của bảng tham nhũng ở Việt Nam; ba là
khiếu kiện của dân về đất đai vẫn đang chiếm tới 80% tổng lượng khiếu kiện
của dân.
Tất cả đều biết rằng, nguy cơ tham nhũng lớn
trong quản lý đất đai nảy sinh từ cơ chế Nhà nước thu hồi đất: cơ quan nhà
nước có thẩm quyền có quyền thu hồi đất của dân để giao cho nhà đầu tư vì lợi
ích riêng của nhà đầu tư, và cơ quan nhà nước có quyền quyết định giá đất áp
dụng vào tính toán bồi thường cho người bị thu hồi đất cũng như tính toán
tiền sử dụng đất hoặc tiền thuê đất đối với nhà đầu tư.
Cũng từ cơ chế Nhà nước thu hồi đất và quyết
định giá đất để tính bồi thường không hợp lý mà làm cho khiếu nại của dân về
đất đai ngày càng tăng cả về số lượng và mức độ. Vậy để làm giảm khiếu nại
của dân về đất đai cũng cần loại bỏ đi những bất hợp lý trong cơ chế Nhà nước
thu hồi đất và quyết định giá đất.
Vừa qua, tại Đồng Nai, Bộ Tài nguyên và Môi
trường đã tổ chức hội thảo lấy ý kiến lãnh đạo 19 tỉnh, thành phía Nam về dự
thảo Luật Đất đai sửa đổi. Nội dung được các ý kiến đề cập tới nhiều nhất tại
hội thảo cũng là cơ chế phù hợp để thu hồi đất và giao đất, cho thuê đất và
cơ chế quản lý việc định giá đất cho phù hợp thị trường.
Nhiều ý kiến đã tán thành với dự thảo về quy
định chỉ áp dụng cơ chế Nhà nước thu hồi đất theo quy hoạch và tiến hành giao
đất, cho thuê đất theo cơ chế đấu giá quyền sử dụng đất. Áp dụng nghiêm cơ
chế này có ưu điểm là loại bỏ được nguy cơ tham nhũng nảy sinh trong giao
đất, cho thuê đất trực tiếp cho một nhà đầu tư đã được chỉ định, nhưng cũng
tồn tại một số nhược điểm đáng kể. Nhìn từ góc độ lý luận và thực tiễn, các
nhược điểm này tồn tại ở khá nhiều dạng nhưng có ba vấn đề chính cần xem xét.
1. Cơ chế Nhà nước thu hồi đất theo quy hoạch
đã được quy định trong Luật Đất đai 2003 nhưng mới chỉ được áp dụng rộng rãi
tại Đà Nẵng, chưa được các địa phương khác áp dụng. Từ thực tiễn cho thấy dễ
xuất hiện nguy cơ là quy hoạch xong, thu hồi đất xong nhưng nhà đầu tư không
muốn đầu tư trên đất đó do nhìn thấy quy hoạch bất khả thi. Từ ngữ cảnh này,
có thể thấy cơ chế Nhà nước thu hồi đất theo quy hoạch chỉ có hiệu quả đối
với các đô thị có sức hút đầu tư lớn, chưa chắc đã phù hợp với tất cả các địa
phương.
2. Cơ chế Nhà nước thu hồi đất theo quy hoạch
chỉ làm giảm được nguy cơ tham nhũng trong giao đất, cho thuê đất trực tiếp
cho nhà đầu tư chứ không giảm được nguy cơ tăng thêm khiếu kiện của dân trong
thu hồi đất và thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư. Kể từ khi bộ Luật
Dân sự 2005 quy định quyền sử dụng đất là tài sản của dân thì cơ chế Nhà nước
thu hồi đất không vì mục đích lợi ích quốc gia, quốc phòng, an ninh là không
phù hợp với điều 23 của Hiến pháp hiện hành. Cơ chế Nhà nước thu hồi đất luôn
tạo ra một nguy cơ tăng khiếu kiện của dân, nếu thực hiện lệch lạc sẽ tạo nên
sự thiếu đồng thuận của dân.
3. Để cơ chế Nhà nước thu hồi đất theo quy
hoạch bảo đảm được công bằng xã hội thì luật Đất đai phải đổi mới toàn diện
cơ chế thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư. Hiện nay trên thực tế, hầu
hết các địa phương đều thực hiện bồi thường, hỗ trợ bằng tiền một lần. Người
bị thu hồi đất nhận tiền xong coi như không còn liên quan gì tới dự án đầu
tư. Người nông dân có đất luôn phải đứng ngoài công cuộc phát triển đất nước
thông qua các dự án đầu tư. Nhiều ý kiến còn cho rằng, cơ chế thoả thuận giữa
nhà đầu tư với người đang sử dụng đất làm cho một số người được bồi thường
cao hơn so với trường hợp bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất, và như vậy là
bất công bằng nên phải gạt bỏ cơ chế thoả thuận mà chỉ áp dụng cơ chế Nhà
nước thu hồi đất. Chúng ta không nên tư duy như vậy mà hãy hướng tới sự công
bằng mà người dân luôn nhận được bồi thường ở mức độ cao trong mọi trường
hợp. Cần hướng tới một cơ chế đồng thuận giữa cộng đồng tại địa phương và nhà
đầu tư, 2/3 ý kiến đồng thuận được coi như cả cộng đồng đã đồng thuận. Nhà
nước quyết định thu hồi đất sau khi đã đạt được đồng thuận theo cơ chế này.
Hơn nữa, lợi ích thu được từ các dự án đầu tư cần được chia sẻ lâu dài cho
cộng đồng tại địa phương và cộng đồng những người bị thu hồi đất.
GS.TSKH Đặng Hùng Võ
Một chuyện đã quá rõ ràng nhưng chưa
thấy các cấp chính quyền muốn làm, đó là cơ chế xin cho đất. Các doanh nghiệp
vẽ lên dự án trên đất của nông dân, nhất là vùng ven đô đang đô thị hóa. Chỉ
cần một chữ ký của người có quyền hạn, mảnh đất của người dân chắc chắn sẽ bị
thu hồi phục vụ “phát triển kinh tế” với giá chưa bao giờ cao nếu không muốn
nói là “bèo”. Khi giao cho nhà đầu tư rồi, chỉ chi một phần kinh phí nhỏ vào
hạ tầng, mảnh đất đó đã vọt lên giá gấp hàng chục, thậm chí hàng trăm lần.
Khoản lợi nhuận “kếch sù” này dĩ nhiên Doanh nghiệp đầu tư không thể “ăn cả”,
nó phải được “phân chia” vào những nơi “cần thiết”. Đó là căn nguyên của Tham
Nhũng.
Thương Giang
|
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét