13:00 Bản năng tự vệ Gần đây, các cơ quan chức năng đã phát hiện một “trung tâm” chuyên… thi thuê ở Đồng Nai, mới chỉ ba trong tám cuộc thi lấy bằng TOEIC, TOEFL để bổ túc hồ sơ học cao học đã lòi ra mớ khách hàng gồm 200 cán bộ! Năm người liên quan đã bị khởi tố. Ảnh minh họa Học thuê đã lạ, thi thuê càng lạ hơn. Vì thi là đưa học vào chuẩn mực kiểm soát, để so sánh, đối chiếu kiến thức trên bình diện quốc gia, quốc tế. Thi luôn được luật pháp và cơ quan bảo vệ luật pháp chăm sóc kỹ vì “thi” gắn liền với “cử”. Chẳng hạn có bằng cấp gì đó mới được cử vào chức vụ gì đó. Chức thì ngon nhưng học và thi thì khó, khổ và mệt, thậm chí có người học không vào. Học không vào tất nhiên không thể có bằng cấp. Nhưng chức vụ thời nay bở béo, ngon lành quá nên ai cũng ham. Vì thế mà có chuyện xài bằng giả (dễ lộ, khó an toàn) và học hộ, thi hộ để lấy bằng thật, cũng vi phạm luật pháp nặng nhưng khó lộ hơn. “Vụ việc đang được điều tra làm rõ”, miễn bàn. Thế nhưng, chuyện đáng bàn ở Biên Hòa lại là chuyện khác. Theo tin báo Tuổi Trẻ ngày 4/4, sau khi tình trạng thi hộ, thi kèm được phanh phui, Đảng ủy Khối Dân chính Đảng tỉnh Đồng Nai vừa có văn bản yêu cầu “cán bộ, đảng viên tự giác khai báo trong việc tham gia móc nối thuê người thi kèm, thi hộ trước khi cơ quan chức năng kết luận. Đây cũng là cơ sở để xem xét, chiếu cố trong việc xử lý kỷ luật nếu có vi phạm”. Với đối tượng là 200 cán bộ từng có bằng đại học, lại sắp được cử đi học cao học để cất nhắc, đây có lẽ là vụ kêu gọi “tự thú” lớn kỷ lục và mọi người đang hồi hộp chờ kết quả của sự thức tỉnh lương tâm cán bộ, đảng viên liên quan, tuy sự thức tỉnh được mong chờ sau khi vụ việc đã vỡ lở. Nếu nhà phân tâm học Sigmund Freud đúng thì trong tám cơ chế tự vệ của bản năng con người có cơ chế chối bỏ (không thừa nhận sự thật) và phóng chiếu (muốn tâm sự chia sẻ với người khác, chứ không phải với pháp luật đâu nhé!). Đây là cơ chế bản năng, còn cán bộ, đảng viên được rèn luyện, học hành tử tế thì không thể hành động theo bản năng nên chúng ta có quyền hy vọng vào giải pháp “kêu gọi tự thú” của Đảng ủy Khối Dân chính Đảng Đồng Nai. Đây cũng là dịp hiếm có để đo lường, kiểm tra tinh thần tự giác, “tự phê bình” của cán bộ, đảng viên từng phạm sai lầm và phạm pháp. Hãy chờ xem! Nhớ những ngày đầu Cách mạng tháng Tám và kháng chiến giành độc lập, mọi người đều muốn thay đổi bản thân mình để hướng thiện. Thời đó, mỗi người chúng tôi đều có “nhật ký tự phê” kiểu cái lọ đựng đỗ đen và đỗ trắng trong truyện luân lý xưa. Sau mỗi ngày, ai cũng ghi vào nhật ký hoặc tâm sự với đồng đội về những sai lầm dù nhỏ nhất của bản thân. Bản năng tự vệ liên quan chặt chẽ với môi trường và thời đó nó phải nhường bước cho tự phê bình, tuy chưa phải đồng nghĩa với hoàn toàn tự giác. Nhưng ngày nay đã khác xa. Trong môi trường xã hội mà nạn tham nhũng thách thức pháp luật, một anh con trai chỉ biết tiêu tiền trong ví mẹ được suy tôn thành “người hùng” có thương hiệu “đô la”, khi hạnh phúc hôn nhân được đánh giá qua lễ cưới tốn phí hàng chục tỷ, khi được ngồi trước vô lăng một chiếc xe siêu sang đã tưởng là mình đang ngồi trên đỉnh cao văn hóa, khi niềm tin vào người bên cạnh mình bị lung lay... thì có thể còn mơ nhìn thấy kẻ phạm tội nào đó chưa hề bị nghi ngờ hay truy nã, nói với người bên cạnh hay tổ chức rằng mình vừa ăn cắp, vừa ăn cướp hoặc đang xài bằng giả hay vừa thuê người học hộ, thi hộ? Không thể mơ sống lại thời Nghiêu Thuấn mà cần phải sửa chữa những sai lầm hệ thống để tạo được một cơ chế kiểm tra, kiểm soát hữu hiệu trên tinh thần thượng tôn pháp luật nhằm kiềm chế bản năng tự vệ luôn muốn chối bỏ hành vi phạm tội. Theo PNO